Teolojia dogmatika

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny Teolojia dogmatika na Dogmatika dia sampan'ny Teolojia kristiana izay andalinana ny votoatin'ny fanekem-pinoana kristiana, dia ny amin'ny finoana an'Andriamanitra sy ireo asan'Andriamanitra, indrindra ny teolojia ofisialy eken'ny Fiangonana.

Ny teolojia dogmatika dia azo faritana ho fanehoana amin'ny fomba siantifika ny foto-pampianarana manontolo momba an'Andriamanitra sy ny asan'Andriamanitra miseho ety ivelany, araka ny tenim-pinoan'ny Fiangonana. Ny teolojia dogmatika dia manindry mafy ny maha zava-dehibe kokoa ny fahamarin'ireo fehezan-kevitra mitaha amin'ny fahatsapana vokatry ny zavatra niainana sy ny zavatra tsapa amin'ny alalan'ireo taovam-pandrenesana. Ny dogmatika dia fanamarinana sy famelabelarana ary fivoasana ny tenim-pinoana ampianarina ny Fiangonana.

Tantaran'ny teny hoe dogmatika[hanova | hanova ny fango]

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Avy amin'ny teny grika hoe δόγμα / dógma ny hoe dogmatika. Ny hoe δόγμα dia midika hoe "fiheverana" na "eritreritra manokana". Adika amin'ny teny malagasy amin'ny hoe "tenim-pinoana"[1] ny hoe dogma rehefa ampiasaina hilazana ny fanambaràna momba ny zavatra inoana izay heverina ho fototra tsy azo iadian-kevitra ao amin'ny fivavahana iray.

Fampiasana ilay teny[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny taonjato faha-17 no nampiasana azy voalohany. Nefa ny zavatra sahanin'ny teolojia dogmatika dia efa nisahiranan'ny teolojiana kristiana talohan'izany fotoana izany. Ny dogmatika kristiana voalohany dia ilay soratr'i Origenesy hoe De Principiis (malagasy: "Ny amin'reo Fampianarana fototra"). Tamin'ny fiafaran'ny Andro Taloha dia boky mitondra ny lohateny hoe De Sententiarum (malagasy: "Ny amin'ny Fehezan-kevitra fototra") nosoratan'i Peter Lombard sy ilay atao hoe Summa Theologiae (malagasy: "Famintinana ny Teolojia") nosoratan'i Tomà avy any Akoino[2].

Amin'izao fotoana izao dia tsy heverina ho isan'ny teolojia dogmatika ny apolojetika fa lasa taranja mahaleo tena atokana ho fampidirana sy ho fototry ny teolojia dogmatika. Ireto avy ireo taranja mifameno aminy ao amin'ny teolojia sistematika: ny teolojia etika (moraly sy sosialy) sy ny teolojia fondamentaly (fototra).

Ny teny hoe teolojia dogmatika dia nanjary nampiasaina matetika kokoa taorian'ny Reformasiona protestanta sady nampiasaina mba hilazana ireo fanekem-pinoana izay nambaran'ny Fiangonana ampahibemaso. Ohatra amin'ny teolojia dogmatika ny fanambaràna foto-pampianarana na tenim-pinoana (dogma) izay noraiketin'ireo konsily voalohandohany tao amin'ny Fiangonana mba hamahàna ny olana teolojika sy hanoherana ny fampianaran-diso. Ny fanekem-pinoana sy ny tenim-pinoana vokatry ny fivorian'ny fiangonana dia manam-pahefana sady tsy maintsy ampiharin'ny Kristiana, noho izy ireo nambaran'ny Fiangonana ampahibemaso. Isan'ny tanjon'ny teolojia dogmatika ny mamolavola sy mampita izay fampianarana heverina ho zava-dehibe ao amin'ny fivavahana kristiana.

Fizaràn'ny dogmatika[hanova | hanova ny fango]

Ireto ireo zana-taranja lehibe indrindra ao amin'ny dogmatika:

Ankoatr'ireo zana-pizaran'ny Teolojia dogmatika ireo dia samy manana ny dogmatikany ny finoana kristiana isan-karazany, ohatra amin'izany ny dogmatika protestanta, ny dogmatika katolika, ny dogmatika ortodoksa, sns.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana:[hanova | hanova ny fango]

  1. Jereo ny hoe "dogme" ao amin'ny rakibolana frantsay-malagasy Vitasoa, nosoratan'ny Profesora Rabenilaina sy ny namany.
  2. Horst Georg Pöhlmann: Abriss der Dogmatik. Ein Kompendium. Gütersloh 1973, 4.Auflage, S. 19f (Kap. I, A).