Sinestesia
| Synesthesia | |
|---|---|
| Anarana hafa: Synaesthesia[1] | |
 | |
| Some of those affected perceive certain letters and numbers as also colors. | |
 | |
| Manam-pahaizana manokana momba ny | Psychiatry, neurology |
| Soritr'aretina | Experiencing one sensation as an additional sensation[1] |
| Antony | Unclear[2] |
| Antony mety hampidi-doza | Family history, sensory loss, LSD[1] |
| Diagnostika samihafa | Illusion, hallucination[1] |
| Hatetika | ~4% of people[3] |
Ny sinestesia dia tranga iray izay ny fientanentanana ny lalan'ny fahatsapana na ny saina iray dia mitarika traikefa tsy nahy amin'ny lalan'ny fahatsapana na ny saina hafa.[1][3] Ny fanentanana mahazatra indrindra dia litera, isa, na teny; ary ny traikefa mahazatra indrindra dia loko na endrika.[1] Ny karazany hafa dia mety mahakasika andro, mozika, tsiro, na olona.[1] Mety manana karazany mihoatra ny iray ny olona.[1]
Tsy mazava ny antony.[2] Mety hipoitra aloha kokoa eo amin'ny fiainana ny tranga na azo avy amin'ny trangan-javatra iray.[1] Anisan'ny mety hampidi-doza ny tantaram-pianakaviana, ny fahaverezan'ny fahatsapana toy ny fahajambana, ary ny akora toy ny lysergic acid diethylamide (LSD).[1] Eo amin'ny 40% eo ho eo amin'ny tranga no misy havana akaiky voakasik'izany.[3] Ny mekanisma fototra dia mety ahitana ny fihenan'ny fanakanana ny neurona na ny fihenan'ny fanapahana ny fifandraisan'ny nerveo.[4] Mbola misy adihevitra mitohy momba ny fomba tsara indrindra hamaritana ny toe-javatra.[1][5]
Eo anelanelan'ny 2% sy 20%-n'ny olona no voakasik'izany amin'ny ambaratonga sasany.[1] Toa mitovy ny fatran'ny aretina amin'ny lahy sy ny vavy.[1] Mety hiteraka tombontsoa amin'ny fikirakirana ara-tsaina toy ny fahaiza-mamorona ity toe-javatra ity.[3] Ny sasany nampiasa azy io mba hanampiana amin'ny fitadidiana.[3]
Ny tranga voarakitra voalohany indrindra dia mety ho tamin'ny taona 1690 nataon'ny filozofa John Locke, izay nilazalaza lehilahy jamba iray izay nahatsapa ny loko mena midorehitra rehefa nandre ny feon'ny trompetra.[6] Na izany aza, misy ny miady hevitra raha toa ka tena ohatra amin'ilay toe-javatra sa fanoharana fotsiny ilay nolazain'i Locke.[7] Ny tantara ara-pitsaboana voalohany dia nolazaina fa nosoratan'i Georg Tobias Ludwig Sachs, dokotera alemà, tamin'ny 1812.[7][8][9] Avy amin'ny teny grika fahiny σύν ny teny syn, midika hoe "miaraka", ary αἴσθησις aisthēsis, midika hoe " fahatsapana ".[10] Ireo izay efa ela niaina izany dia fantatra amin'ny anarana hoe synesthetes.[11]
References
[hanova | hanova ny fango]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ward, J (2013). "Synesthesia.". Annual review of psychology 64: 49-75. doi:10.1146/annurev-psych-113011-143840. PMID 22747246.
- 1 2 Kelly, Evelyn B. (23 November 2015). The 101 Most Unusual Diseases and Disorders (in en). ABC-CLIO.
- 1 2 3 4 5 Brang, D; Ramachandran, VS (November 2011). "Survival of the synesthesia gene: why do people hear colors and taste words?". PLoS biology 9 (11): e1001205. doi:10.1371/journal.pbio.1001205. PMID 22131906.
- ↑ Cavallaro, Dani (2 October 2013). Synesthesia and the Arts (in en). McFarland.
- ↑ "Defining synaesthesia". British Journal of Psychology 103 (1): 1–15. February 2012. doi:10.1348/000712610X528305. PMID 22229768. https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/12435588/Defining_synaesthesia.pdf. Retrieved 17 July 2022.
- ↑ Cavallaro, Dani (2 October 2013). Synesthesia and the Arts (in en). McFarland.
- 1 2 "A colorful albino: the first documented case of synaesthesia, by Georg Tobias Ludwig Sachs in 1812". Journal of the History of the Neurosciences 18 (3): 293–303. July 2009. doi:10.1080/09647040802431946. PMID 20183209.
- ↑ "Synesthesia". Encyclopaedia Britannica. 2018-12-28. Archived from the original on 29 July 2019. Retrieved 2019-01-25.
- ↑ "From the words of an albino, a brilliant blend of color". Scientific American Blog Network. 2013-02-26.
- ↑ Robertson, Lynn C. (2005). Synesthesia: Perspectives from Cognitive Neuroscience (in en). Oxford University Press, USA.
- ↑ "The Hidden Sense: On Becoming Aware of Synesthesia". Teccogs 1: 1–13. 2009. http://www.pucsp.br/pos/tidd/teccogs/artigos/pdf/teccogs_edicao1_2009_artigo_CAMPEN.pdf.