Paralisisa ao amin'ny atidoha
| Paralisisa ao amin'ny atidoha | |
|---|---|
_2008.jpg) | |
| A child with cerebral palsy being assessed by a physician | |
 | |
| Manam-pahaizana manokana momba ny | Pediatrics, neurology, physiatry |
| Soritr'aretina | Poor coordination, stiff muscles, weak muscles, tremors[1] |
| Fanombohana mahazatra | Early childhood[1] |
| Faharetana | Lifelong[1] |
| Antony | Often unknown[1] |
| Antony mety hampidi-doza | Preterm birth, being a twin, certain infections during pregnancy, difficult delivery[1] |
| Diagnostika | Based on child's development[1] |
| Fitsaboana | Physical therapy, occupational therapy, speech therapy, external braces, orthopedic surgery[1] |
| Fanafody | Diazepam, baclofen, botulinum toxin[1] |
| Hatetika | 2.1 per 1,000[2] |
Ny paralisisa ao amin'ny atidoha dia vondron’aretina maharitra mahakasika ny fihetsehana sy ny fifehezana ny vatana, izay miseho hatramin’ny fahazazana. [1] Miovaova arakaraka ny olona sy ny fivoaran’ny aretina ny soritr’aretina. [1][2] Amin’ny ankapobeny, ireo soritr’aretina mahazatra dia ahitana ny tsy fandrindrana tsara ny fihetsika, ny hozatra henjana (spasticité), ny fahalemen’ny hozatra, ary ny hovitrovitra. [1]
Mety hisy ihany koa olana amin’ny fahatsapana, ny fahitana, ny fandrenesana, ny fitelina ary ny fitenenana. [1] Matetika, ny zazakely voan’ny paralisisa ao amin'ny atidoha dia tara amin’ny fivoaran’ny fahaiza-mihetsika, ka tsy mahavita mihodina, mipetraka, mandady na mandeha amin’ny fotoana andrasana ho an’ny ankizy mitovy taona aminy. [1]
Anisan’ny mety hitranga koa ny fikorontanan-tsaina (seizures) sy ny fahasahiranana amin’ny fahaiza-misaina (cognition), izay hita amin’ny ampahatelon’ny olona voan’ity aretina ity. [1] Na dia mety hiseho mazava kokoa aza ny soritr’aretina mandritra ny taona voalohany amin’ny fiainana, dia tsy miharatsy tsikelikely ny fahasimbana fototra, satria aretina tsy miha-mandroso (non progressive) ny paralisisa ao amin'ny atidoha. [1]
Ny paralisisa ao amin'ny atidoha dia vokatry ny fivoarana tsy ara-dalàna na fahasimbana eo amin'ny faritra ao amin'ny atidoha izay mifehy ny fihetsehana, ny fifandanjana ary ny fihetsika.[1][3] Matetika indrindra, mitranga mandritra ny fitondrana vohoka ireo olana ireo; na izany aza, mety hitranga ihany koa izany mandritra ny fiterahana na fotoana fohy aorian'ny fiterahana.[1] Matetika, tsy fantatra ny antony.[1] Anisan'ny mety hampidi-doza ny fiterahana aloha loatra, ny maha- kambana, ny aretina sasany mandritra ny fitondrana vohoka toy ny toksôplasmôsisy na rubella, ny fihanaky ny methylmercury mandritra ny fitondrana vohoka, ny fahasarotana amin'ny fiterahana, ary ny ratra amin'ny loha mandritra ny taona vitsivitsy voalohany amin'ny fiainana, ankoatra ny hafa.[1] Eo amin'ny 2% eo ho eo amin'ireo tranga no heverina fa vokatry ny antony ara-pandovan-toetra.[4] Misy karazana maromaro voasokajy mifototra amin'ny olana manokana misy.[1] Ohatra, ireo manana hozatra henjana dia voan'ny paralisisa ao amin'ny atidoha spastika, ireo manana fandrindrana tsara dia voan'ny paralisisa ao amin'ny atidoha ataksika ary ireo izay mihetsika mihodinkodina dia voan'ny paralisisa ao amin'ny atidoha atetôida.[1] Ny famaritana ny aretina dia mifototra amin'ny fivoaran'ny zaza rehefa mandeha ny fotoana.[1] Azo ampiasaina ny fitiliana ra sy ny fitiliana sary ara-pitsaboana mba hanilihana ireo antony hafa mety hitranga.[1]
Azo sorohina amin’ny ampahany ny paralisisa ao amin'ny atidoha, indrindra amin’ny alàlan’ny fanaovana vaksiny ny reny sy ny fepetra hisorohana ny ratra amin’ny loha amin’ny zaza, toy ny fanamafisana ny fiarovana mandritra ny fitondrana sy ny fahazazana. [1] Tsy mbola misy fanafody manasitrana tanteraka ny paralisisa ao amin'ny atidoha; na izany aza, ny fitsaboana manohana, ny fanafody ary ny fandidiana dia afaka manampy betsaka amin’ny fanatsarana ny kalitaon’ny fiainan’ny marary. [1]
Anisan’ny fitsaboana ampiasaina matetika ny fitsaboana ara-batana (kinesiterapia), ny fitsaboana amin’ny asa (ergôterapia) ary ny fitsaboana amin’ny fitenenana (ôrtôfônia). [1] Ireo dia mikendry ny hanatsara ny fivezivezena, ny fahaiza-manao andavanandro ary ny fifandraisana. [1]
Ny fanafody sasany dia azo ampiasaina hanalefahana ny hozatra henjana (spasticité), toy ny diazepam, baclofen ary ny botulinum toxin. [1] Amin’ny tranga sasany, azo atao ny fandidiana, izay mety ahitana ny fanalavana ny hozatra na ny fanapahana ireo lalan-tsaina miasa loatra (toy ny selective dorsal rhizotomy), mba hampihenana ny fihenjanan’ny hozatra. [1]
Matetika dia manampy ihany koa ny fampiasana fitaovana ivelany manohana (orthèses na “braces”) sy ireo teknolojia fanampiana hafa, izay manatsara ny fivezivezena sy ny fahaleovantena. [1] Amin’ny alalan’ny fitsaboana sahaza sy fanohanana maharitra, ny ankizy sasany voan’ny paralisisa ao amin'ny atidoha dia afaka mitombo ka miaina fiainana akaiky ny ara-dalàna rehefa olon-dehibe. [1]
Na dia ampiasaina matetika aza ny fitsaboana hafa na nentim-paharazana, dia tsy mbola misy porofo ara-tsiansa matanjaka manaporofo ny fahombiazan’izy ireny amin’ny fitsaboana ny paralisisa ao amin'ny atidoha. [1]
Ny paralisisa ao amin'ny atidoha no aretina mahazatra indrindra mahakasika ny fihetsehana amin’ny ankizy. [4] Tombanana ho mitranga amin’ny 2,1 eo ho eo isaky ny fahaterahana velona 1.000 izany. [5] Efa voarakitra hatramin’ny ela teo amin’ny tantara ity aretina ity, ary ny famaritana voalohany fantatra dia hita ao amin’ny asa soratr’i Hippocrates tamin’ny taonjato faha-5 talohan’i JK. [6]
Tamin’ny taonjato faha-19 no nanomboka ny fandalinana ara-tsiansa lalina momba azy, indrindra noho ny asan’i William John Little, izay nahatonga ny diplegia spastika nantsoina hoe “aretin’i Little”. [6] Avy eo, William Osler no nampiditra ny anarana hoe “cerebral palsy”, nalaina avy amin’ny teny alemà zerebrale Kinderlähmung izay midika hoe “paralisisa ao amin'ny atidohan’ny zaza”. [7]
Misy fikarohana mitohy momba ny fitsaboana vaovao azo ampiharina, anisan’izany ny fitsaboana amin’ny sela fototra (stem cell therapy). [1] Na izany aza, mbola ilaina ny fikarohana fanampiny mba hanamarinana ny fahombiazany sy ny fiarovana azy alohan’ny hampiasana azy amin’ny fomba mahazatra. [1]
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Loharano
[hanova | hanova ny fango]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 "Cerebral Palsy: Hope Through Research". National Institute of Neurological Disorders and Stroke. July 2013. Archived from the original on 21 February 2017. Retrieved 21 February 2017.
- ↑ Oskoui, M; Coutinho, F; Dykeman, J; Jetté, N; Pringsheim, T (Jun 2013). "An update on the prevalence of cerebral palsy: a systematic review and meta-analysis.". Developmental Medicine & Child Neurology 55 (6): 509–19. doi:10.1111/dmcn.12080. PMID 23346889.
- ↑ "Cerebral Palsy: Overview". National Institutes of Health. Archived from the original on 15 February 2017. Retrieved 21 February 2017.
- ↑ "CEREBRAL PALSY, SPASTIC QUADRIPLEGIC, 1; CPSQ1". Online Mendelian Inheritance in Man. 28 June 2016. Archived from the original on 1 October 2019. Retrieved 26 January 2018.