Kanonan'ny Baiboly ortodoksa teoahedo

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny kanonan'ny Baiboly ortodoksa teoahedo dia ny fitambaran'ireo boky ao amin'ny Baibolin'ny Fiangonana ortodoksa teoahedo izay ekeny ho filamatry ny finoany sy ny fampianarany. Ny Fiangonana ortodoksa teoahedo izay ao amin'ny Foangonana ortodoksa tatsinanana dia manana kanonan'ny Baiboly izay lehibe kokoa noho ny an'ny ankamaroan'ny Fiangonana kristiana. Ny mpikaroka tandrefana dia mizara ny boky ao amin'ny kanonan'ny Baiboly ortodoksa teoahedo ho roa, dia ny kanona kely, izay ahitana ny boky mahazatra ny Kristianisma tandrefana, sy ny kanona mivelatra. Io kanona lehibe io dia miaty koa ny kanona kely manontolo sy boky sivy hafa fanampiny. Tsy misy anefa ny Baiboly voatonta izay ahitana ireo boky rehetra ireo, na ao amin'ny Etiopia na ao Eritrea.

Ny boky ao amin'ny kanona kely[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Taloha ao amin'ny kanona kelin'ny Baiboly ortodoksa teoahedo dia ahitana ny kanonan'ny Baiboly hebreo manontolo. Fanampin'izany, ankoatry ny Bokin'ny Makabeo, ny ny kanonan'ny Baiboly ortodoksa teoahedo dia ahitana ireo boky deoterokanonika katolika. Fanampin'ireo dia ao koa ny Vavak'i Manase, ny Boky fahatelon'i Ezra, ny Boky fahefatr'i Ezra, izay hita koa amin'ny kanonan'ny Baibolin'ny fiangonana kristiana hafa sasany. An'ny kanonan'ny Baiboly ortodoksa teoahedo ny Paralipomenan'i Jeremia (izay atao hoe Boky fahefatr'i Baroka), ny Bokin'ny Jobily, ary ireo boky telon'ny Mekabiana.

Ny Bokin'ny Fitomaniana, ny Bokin'i Jeremia, ny Bokin'i Baroka, toraka izany koa ny Taratasin'i Jeremia sy ny Boky fahefatr'i Baroka, dia ataon'ny Fiangonana ortodoksa teoahedo ho isan'ny kanonany. Na dia izany aza dia tsy mazava ny ny fandaharana na ny fitsinjarana ireo boky ireo. Amin'ny lisitra sasany dia mety ao amin'ny lohateny hoe "Jeremia" ("Bokin'i Jeremia") izy ireo, nefa amin'ny lisitra hafa dia tsinjaraina amin'ny fomba isankarazany izy ireo. Ankoatr'izany, ny Bokin'ny Ohabolana dia voazara roa, dia ny Messale (Ohabolana 1–24) sy ny Tägsas (Ohabolana 25–31). Farany, ao amin'ny fomban'ny Fiangonana ortodoksa teoahedo, ny Boky fahatelon'i Ezra (3 Ezra) dia atao hoe Boky faharoan'i Ezra (2 Ezra), ny Boky fahefatr'i Ezra (4 Ezra) dia atao hoe Bokin'i Ezra Sotoela (Ezra Sutu'el), ary ny Vavak'i Manase dia ao anatin'ny Boky faharoan'ny Tantara.

Ireo boky protokanonika[hanova | hanova ny fango]

Ireo boky protokanonika ireo dia iraisany amin'ny Protestanta sy ny Katolika sy ny Jiosy ary ny Baiboly ortodoksa hafa, ka ireto avy izy ireo:

Genesisy, Eksaodosy, Levitikosy, Nomery, Deoterônômia, Josoa, Mpitsara, Rota, Samoela voalohany, Samoela faharoa, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Esdrasa, Nehemia, Estera, Joba, Salamo, Ohabolana, Mpitoriteny (na Koheleta), Tononkira dia Tononkira, Isaia, Jeremia, Fitomaniana, Ezekiela, Daniela, Hosea, Joela, Amosa, Obadia, Jonasa, Mika, Nahoma, Habakoka, Zefania, Hagay, Zakaria, Malaky.

Ireo soratra deoterokanonika sy boky hafa[hanova | hanova ny fango]

Amin’ireo boky ireo, ny Tobià (na Tobita), ny Jodita, ny Makabeo voalohany sy faharoa, ny Fahendren’i Salomona, ny Sirasida, ny Baroka, ny fanampin'ny Bokin'i Estera ary fanampin'ny Bokin’i Daniela dia deoterôkanônika iraisan’ny Baiboly ortodoksa amin’ny Baiboly katolika.

Ireo Bokin'ny Mekabiana ireo dia tsy mitovy amin’ny Bokin'ny Makabeo.

Ny Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Ny kanoka kelin'ny Baiboly ortodoksa teoahedo dia ahitana ny boky 27 ao amin'ny Testamenta Vaovao eken'ny Fiangonana kristiana rehetra.

Iraisan’ireo fiangonana ortodoksa amin’ny fiangonana kristiana hafa ny boky kanonika ao amin’ny Testamenta Vaovao. Ireto avy izy ireo : Matio, Marka, Lioka, Joany, Asan’ny Apostoly, Romana, Korintiana voalohany, Korintiana faharoa, Galatiana, Efesiana, Filipiana, Kolosiana, Tesaloniana voalohany, Tesaloniana faharoa, Timoty voalohany, Timoty faharoa, Titosy, Filemona, Hebreo, Jakoba, Petera voalohany, Piera faharoa, Joany voalohany, Joany faharoa, Joany fahatelo, Joda, Apokalipsan'i Joany.

Ny boky ao amin'ny kanona lehibe[hanova | hanova ny fango]

Fanampin'ireto boky sivy horesahina manaraka ireto dia ao anatin'ny kanona lehibe ny boky rehetra ao amin'ny kanona kely.

Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

The book is a history of the Jewish people thought to be based upon the writings of Josephus, in eight parts.

Ny Testamenta Taloha ao amin'ny kanona lehibe doa ahitana boky fanaminy iray, dia ny dikan-teny etiopianan'ny Bokin'i Josefa zanak'i Goriona (etiopiana: Yosëf wäldä Koryon), izay atao hoe Josippon (hebreo: ספר יוסיפון / Sefer Yosipon)) amin'ny faritra hafa, na tondroina amin'ny anaran'ny mpanoratra azy, dia Pseodo-Josefa, izay heverina fa pseodepigrafika.

Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Ny kanonan'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly ortodoksa teoahedo dia misy boky fanampiny valo. Ao ireo boky efatry ny Sinodo (Ser`atä Seyon, Te'ezaz, Gessew, Abtelis), ny Boky voalohan'ny Fanekena, ny Boky faharoan'ny Fanekena, ny Boky etiopianan'i Klemento, ary ny Didaskalia etiopiana. Ny ankamaroan'ireo soratra ireo dia heverina fa nosoratan'ireo Ray Apostolika na ny ampahany amin'ny soratr'ireo Kristiana tany aloha.

Ny Bokin'ny Sinodo[hanova | hanova ny fango]

Ny bokin'ny Sinodo ao amin'ny kanonan'ny Bainoly ortodoksa teoahedo dia boky efatra izay heverina fa nosoratan'ny Apostoly. Ireto avy izy ireo: ny Ser`atä Seyon, ny Te'ezaz, ny Gessew, ary ny Abtelis. Ny ampahany be amin'ny votoatin'ireo boky ireo, afa-tsy ny an'ny Ser`atä Seyon, dia haverina araka ny lovantsofina koa fa soratry ny Papa Klementino I.

Ny Bokin'ny Fanekena[hanova | hanova ny fango]

Ny Bokin'ny Fanekena, izay atao hoe Mäshafä Kidan, dia mizara roa. Ny voalohany dia ahitana fizaràna 60 sady momba ny fandaminana ny fiangonana. Ny faharoa dia ny fizaràna faha-61 izay lahateny nataon'i Jesosy Kristy tamin'ireo mpianany tao Galilea taorian'ny fitsanganany tamin'ny maty.

Ny Boky etiopianan'i Klemento[hanova | hanova ny fango]

Ny Boky etiopianan'i Klemento, na Qälëmentos, dia tsy tokony hampitovizina amin'ny Epistilin'i Klemento (1Klemento sy 2Klemento) na ireo Sinodo klementina voaresaka eo ambony na ny literatiora klementina hafa. Boky tokana ahitana fizaràna fito izy io, izay heverina fa nalefan'i Petera ho an'i Klemento avy any Roma.

Didaskalia etiopiana[hanova | hanova ny fango]

Ny Didaskalia etiopiana, na Didesqelya, dia boky ahitana toko miisa 43 izay tsy afahgaro amin'ny Didaskalian'ny Apostoly, nefa misy fitovizany amin'ny Boky voalohany hatramin'ny faha-7n'ny Fanorenana apostolika, izay mety nitovy fiaviana amin'ireo.

Boky hafa fanampiny hafa[hanova | hanova ny fango]

Ny Fiangonana ortodoksa teoahedo etiopiana dia manampy boky hafa ao amin'ny Testamenta Vaovao izay tsy eken'ny fiangonana hafa ho bokim-pivavahana. Isan'izany ny Epistilin'ny Apostoly.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]