Fifidianana

Ny fifidianana dia fomba demokratika^[1] ampiasain'ny vahoaka hisafidianana solontena, mpitondra, na hanapaka hevitra amin’ny raharaham-panjakana sy fiarahamonina. Izy io dia zotra ara-politika sy ara-dalàna izay ahafahan'ny olom-pirenena maneho safidy amin’ny fomba mangarahara sy malalaka.

Tanjona sy Zava-kendrena

Ny tanjon’ny fifidianana ^[2]dia ny:

Hanendrena olona amin’ny toerana ambony amin’ny fitondrana (filoham-pirenena^[3], solombavambahoaka, ben'ny tanàna, sns.).
Hanapaka hevitra amin’ny lalàna na fanovana lalampanorenana (amin’ny alalan’ny fitsapan-kevi-bahoaka).
Hanehoan’ny vahoaka ny safidiny amin’ny fomba mivantana.

Karazana Fifidianana

Misy karazany maro ny fifidianana arakaraka ny rafitra sy toerana iasany:

Fifidianana filoham-pirenena:^[4] hisafidianana ny filohan’ny Repoblika.
Fifidianana parlemantera: hanendrena solombavambahoaka ho any amin’ny Antenimiera.
Fifidianana monisipaly: amin’ny sehatra ifotony, hisafidianana ben'ny tanàna sy mpanolotsaina.
Fitsapan-kevi-bahoaka (referendum): hanapahana hevitra manan-danja amin’ny lalàna na fepetra manokana.

Fomba sy Fandaminana

Ny fifidianana dia tanterahina araka ny lalàna mifehy azy ao amin’ny firenena tsirairay. Ny fikambanana manara-maso sy mandamina ny fifidianana dia afaka ho:

Vaomiera misahana ny fifidianana (toy ny CENI eto Madagasikara).
Mpandinika iraisam-pirenena, izay manara-maso ny fahamarinan’ny latsabato.

Fitaovana ampiasaina amin’ny fifidianana:

Lisitra mpifidy
Kara-pifidianana
Bilaon-tsafidy sy vata fandatsaham-bato

Fifidianana sy Demokrasia

Ny fifidianana dia fototra iorenan’ny demokrasia. Manome hery ny vahoaka haneho hevitra sy hanova mpitondra araka ny safidiny. Mifanandrify amin’izany, ilaina ny fahadiovan’ny fifidianana, fahafahana maneho hevitra, ary fanajana ny safidin’ny maro an’isa.

Olana sy Fanamby

Misy ihany koa ireo fanamby atrehin’ny fifidianana:

Kolikoly sy hosoka
Tsy fahalalan’ny vahoaka ny zony sy andraikiny
Fisian’ny fanilikilihana ara-politika
Tsy fisian’ny mangarahara

Jereo koa

Rohy ivelany

Fifidianana (Wikipedia amin’ny teny Anglisy)
Democracy and Elections – International IDEA

[1] ttps://mg.globalvoices.org/2015/10/06/74926/

[2] ttps://mg.globalvoices.org/2025/06/11/174477/

[3] ttps://mg.globalvoices.org/2023/09/29/166156/

[4] ttps://mg.globalvoices.org/2024/05/30/169958/

[1]

[2]

[3]

[4]