Fanapoizinana amin'ny sianida
| Cyanide poisoning | |
|---|---|
| Anarana hafa: Cyanide toxicity, hydrocyanic acid poisoning[1] | |
 | |
| Cyanide ion | |
 | |
| Manam-pahaizana manokana momba ny | Toxicology, critical care medicine |
| Soritr'aretina | Early: headache, dizziness, fast heart rate, shortness of breath, vomiting[2] Later: seizures, slow heart rate, low blood pressure, loss of consciousness, cardiac arrest[2] |
| Fanombohana mahazatra | Few minutes[2][3] |
| Antony | Cyanide compounds[4] |
| Antony mety hampidi-doza | House fire, metal polishing, certain insecticides, eating seeds such as from apples[2][3][5] |
| Diagnostika | Based on symptoms, high blood lactate[2] |
| Fitsaboana | Decontamination, supportive care (100% oxygen), hydroxocobalamin[2][3][6] |
Ny fanapoizinana amin’ny sianida dia karazana fanapoizinana ateraky ny fidiran’ny akora sianida ao amin’ny vatana, izay mety ho amin’ny alàlan’ny fifohana, fitelina, na fidirana amin’ny hoditra. [1] Ity akora ity dia manelingelina mafy ny fiasan’ny sela amin’ny fampiasana oksizena, ka mety hiteraka fahasimban’ny taova haingana.
Ny soritr’aretina voalohany dia matetika ahitana aretin’andoha, fanina, fitempon’ny fo haingana (tachycardia), sempotra, ary fandoavana. [2] Rehefa mivoatra ny fanapoizinana dia mety hiseho ny fikorontanan-tsaina (seizures), fitempon’ny fo miadana (bradycardia), tosidra ambany (hypotension), fahaverezan’ny fahatsiarovan-tena, ary mety hiafara amin’ny fijanonan’ny fo. [2]
Amin’ny ankapobeny, dia miseho haingana be ireo soritr’aretina ireo, matetika ao anatin’ny minitra vitsy monja aorian’ny fiparitahan’ny poizina. [2][3] Ho an’ireo izay velona, dia mety hisy fahasimbana maharitra amin’ny rafi-pitatitra (système nerveux), miankina amin’ny hamafin’ny fanapoizinana sy ny faharetan’ny tsy fahampian’ny oksizena tao amin’ny sela. [2]
Ny akora misy poizina ahitana sianida dia misy ny entona sianida hidrôzenina (hydrogen cyanide) sy ireo sira sianida isan-karazany. [1] Matetika, ny fanapoizinana dia mitranga rehefa mifoka setroka avy amin’ny trano may, izay mety hamoaka sianida mandritra ny fandoroana akora sasany. [1]
Misy ihany koa fomba hafa mety hahazoana sianida, toy ny fiparitahana amin’ny toeram-piasana mampiasa fandokoana na fanadiovana metaly, amin’ny fanafody famonoana bibikely sasany, na amin’ny fanafody ara-pitsaboana toy ny nitroprusside. [2][3][4] Ankoatra izany, ny voa avy amin’ny voankazo sasany, toy ny paoma sy abriko, dia mety misy akora afaka mamoaka sianida rehefa levonina. [2][3][4] Ny endrika sianida sasany, indrindra ireo amin’ny toetry ny ranoka, dia afaka miditra ao amin’ny vatana amin’ny alàlan’ny hoditra. [5]
Amin’ny lafiny mekanisma, ny iôna sianida dia manakana ny fizotry ny fifohana rivotra ao amin’ny sela (respiration cellulaire), ka tsy afaka mampiasa oksizenina ny sela ao amin’ny vatana. [1] Izany no mahatonga fahasimban’ny taova haingana, indrindra ireo mila oksizenina betsaka toy ny atidoha sy ny fo.
Matetika dia sarotra ny mamantatra ny fanapoizinana amin’ny sianida, noho ny fitovian’ny soritr’aretina amin’ny aretina hafa sy ny fivoarany haingana. [1] Tokony hoheverina ho mety misy fanapoizinana amin’ny sianida izany raha misy olona avy amin’ny toe-javatra toy ny firehetan-trano ka mampiseho fahaverezan’ny fahatsiarovan-tena, tosidra ambany, na fitomboan’ny haavon’ny lactate ao amin’ny ra. [1]
Azo refesina amin’ny alàlan’ny fitiliana ny haavon’ny sianida ao amin’ny ra, saingy matetika mila fotoana izany ka tsy dia ampiasaina amin’ny famaritana vonjy taitra. [1] Amin’ny ankapobeny, ny fatran’ny sianida ao amin’ny ra dia azo sokajiana toy izao: 0,5–1 mg/L dia heverina ho malemy, 1–2 mg/L ho antonony, 2–3 mg/L ho mahery vaika, ary mihoatra ny 3 mg/L dia matetika miteraka fahafatesana. [1]
Raha misy ahiahy fa niharan'ny aretina ilay olona dia tokony hesorina amin'ny toerana niavian'ny aretina ary diovina amin'ny loto.[3] Ny fitsaboana dia ahitana fikarakarana ara-pahasalamana sy fanomezana oksizenina 100% ho an'ilay olona.[2][3] Toa mahasoa ho toy ny fanafody fanalana aretina ny hydroxocobalamin (vitamin B12 a ) ary matetika izy no fanafody voalohany ampiasaina.[2][6] Azo omena koa ny sodium thiosulphate.[2] Ara-tantara, ny sianida dia nampiasaina tamin'ny famonoan-tena faobe ary ny Alemaina Nazia kosa dia nampiasaina tamin'ny fandripahana foko.[3]
References
[hanova | hanova ny fango]- ↑ (2010) Handbook of Autopsy Practice, 4 (in en), Springer Science & Business Media.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Anseeuw, K; Delvau, N; Burillo-Putze, G; De Iaco, F; Geldner, G; Holmström, P; Lambert, Y; Sabbe, M (February 2013). "Cyanide poisoning by fire smoke inhalation: a European expert consensus.". European Journal of Emergency Medicine 20 (1): 2–9. doi:10.1097/mej.0b013e328357170b. PMID 22828651.
- 1 2 3 4 5 6 Hamel, J (February 2011). "A review of acute cyanide poisoning with a treatment update.". Critical Care Nurse 31 (1): 72–81; quiz 82. doi:10.4037/ccn2011799. PMID 21285466.
- ↑ (2011) Dorland's Illustrated Medical Dictionary, 32 (in en), Elsevier Health Sciences.
- ↑ Ballhorn, Daniel J. (2011). “Cyanogenic Glycosides in Nuts and Seeds”, Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention. Elsevier. DOI:10.1016/b978-0-12-375688-6.10014-3, 129–136.
- 1 2 Thompson, JP; Marrs, TC (December 2012). "Hydroxocobalamin in cyanide poisoning.". Clinical Toxicology 50 (10): 875–85. doi:10.3109/15563650.2012.742197. PMID 23163594.