Hankany amin'ny vontoatiny

Fahatapahan'ny lalan-dra

Hanova ny rohy
Avy amin'i Wikipedia
Stroke
Anarana hafa: Cerebrovascular accident (CVA), cerebrovascular insult (CVI), brain attack
CT scan of the brain showing a prior right-sided ischemic stroke from blockage of an artery. Changes on a CT may not be visible early on.[1]
Manam-pahaizana manokana momba nyNeurology, stroke medicine
Soritr'aretinaInability to move or feel on one side of the body, problems understanding or speaking, dizziness, loss of vision to one side[2][3]
AntonyIschemic (blockage) and hemorrhagic (bleeding)[4]
Antony mety hampidi-dozaHigh blood pressure, tobacco smoking, obesity, high blood cholesterol, diabetes mellitus, previous TIA, end-stage kidney disease, atrial fibrillation[2][5][6]
DiagnostikaBased on symptoms with medical imaging typically used to rule out bleeding[7][8]
Diagnostika samihafaLow blood sugar[7]
FitsaboanaBased on the type[2]
FizotranyAverage life expectancy 1 year[2]
Hatetika42.4 million (2015)[9]
Fahafatesana6.3 million (2015)[10]

Ny fahatapahan'ny lalan-dra dia aretina iray izay mahatonga ny tsy fikorianan'ny ra mankany amin'ny atidoha ho faty.[4] Misy karazany roa lehibe ny fahatapahan'ny lalan-dra: ny fahatapahan'ny lalan-dra ischemic, vokatry ny tsy fahampian'ny fikorianan'ny ra, ary ny fahatapahan'ny lalan-dra hemorrhagic, vokatry ny rà mandriaka.[4] Samy mahatonga ny ampahany amin'ny atidoha tsy hiasa tsara izy roa ireo.[4] Ny famantarana sy soritr'aretin'ny fahatapahan'ny lalan-dra dia mety ahitana ny tsy fahafahana mihetsika na mahatsapa amin'ny ilany iray amin'ny vatana, ny olana amin'ny fahatakarana na ny fitenenana, ny fanina, na ny fahaverezan'ny fahitana amin'ny ilany iray.[3] Matetika ny famantarana sy ny soritr'aretina dia miseho avy hatrany aorian'ny fahatapahan'ny lalan-dra.[3] Raha latsaky ny adiny iray na roa ny faharetan'ny soritr'aretina, dia antsoina hoe " transient ischemic attack " (TIA) ny fahatapahan'ny lalan-dra, izay antsoina koa hoe "mini-stroke".[3] Mety mifandray amin'ny aretin'andoha mafy ihany koa ny fahatapahan'ny lalan-dra ao amin'ny atidoha (AVC).[3] Mety haharitra ela ny soritr'aretin'ny fahatapahan'ny lalan-dra.[4] Mety ahitana pnemonia sy fahaverezan'ny fifehezana ny tatavia ny fahasarotana maharitra.[3]

Ny anton-javatra mampidi-doza lehibe indrindra amin'ny fahatapahan'ny lalan-dra dia ny fiakaran'ny tosidrà.[5] Anisan'ny anton-javatra mety hampidi-doza hafa ny fifohana sigara, ny hatavezana, ny kolesterola avo ao amin'ny ra, ny diabeta, ny TIA teo aloha, ny aretin'ny voa efa ho tapitra ny dingana farany, ary ny fibrillation atrial.[5][6] Ny fahatapahan'ny lalan-dra ao amin'ny atidoha (AVC ischemic) dia matetika vokatry ny fikatonan'ny lalan-dra, na dia misy ihany koa ireo antony tsy dia fahita firy.[11][12][13] Ny fahatapahan'ny lalan-dra ao amin'ny atidoha dia vokatry ny rà mandriaka mivantana ao amin'ny atidoha na ao amin'ny toerana eo anelanelan'ny fonon'ny atidoha.[11][14] Mety hitranga ny rà mandriaka noho ny fahatapahan'ny aneurysm ao amin'ny atidoha.[11] Matetika ny aretina dia mifototra amin'ny fizahana ara-batana ary tohanan'ny sary ara-pitsaboana toy ny scan CT na MRI.[7] Afaka manaporofo ny fisian'ny rà mandriaka ny fitiliana CT scan, saingy mety tsy voatery hanaporofo ny fisian'ny ischemia, izay matetika tsy hita amin'ny fitiliana CT scan raha vao manomboka.[8] Misy fitiliana hafa toy ny electrocardiogram (ECG) sy fitiliana ra atao mba hamaritana ireo anton-javatra mety hampidi-doza sy hanilihana ireo antony hafa mety hitranga.[7] Mety hiteraka soritr'aretina mitovy amin'izany ny siramamy ambany ao amin'ny ra.[7]

Ny fisorohana dia ahitana ny fampihenana ireo anton-javatra mety hampidi-doza, ny fandidiana hanokafana ny lalan-dra mankany amin'ny atidoha ho an'ireo izay manana olana amin'ny fampihenana ny tahan'ny fo ao amin'ny carotid, ary ny fampiasana warfarin na fanafody hafa manakana ny fiforonan'ny ra ao amin'ny olona voan'ny atrial fibrillation.[2] Mety ho soso-kevitra ny fampiasana aspirine na statins ho fisorohana.[2] Matetika ny fahatapahan'ny lalan-dra na ny TIA dia mitaky fitsaboana maika.[4] Ny fahatapahan'ny lalan-dra iskemika, raha hita ao anatin'ny telo ka hatramin'ny efatra ora sy sasany, dia azo tsaboina amin'ny fanafody afaka manapaka ny fivontosan'ny lalan-dra.[2] Misy ihany koa ireo fahatapahan'ny lalan-dra vokatry ny fandidiana.[2] Ny fitsaboana mba hamerenana amin'ny laoniny ny fiasan'ny atidoha very dia antsoina hoe fanarenana ny fahatapahan'ny lalan-dra, ary tsara indrindra raha atao ao amin'ny sampana fitsaboana ny fahatapahan'ny lalan-dra; na izany aza, tsy misy izany any amin'ny ankamaroan'ny firenena eran-tany.

Tamin'ny taona 2013, olona 6.9 tapitrisa eo ho eo no voan'ny fahatapahan'ny lalan-dra ao amin'ny atidoha ary 3.4 tapitrisa no voan'ny fahatapahan'ny lalan-dra ao amin'ny atidoha.[15] Tamin'ny taona 2015 dia nisy tokony ho 42.4 olona an-tapitrisany izay efa voan'ny fahatapahan'ny lalan-dra teo aloha ary mbola velona ihany.[9] Teo anelanelan'ny taona 1990 sy 2010, nihena 10% teo ho eo ny isan'ny fahatapahan'ny lalan-dra isan-taona tany amin'ireo firenena mandroso ary nitombo 10% tany amin'ireo firenena an-dalam-pandrosoana.[16] Tamin'ny taona 2015, ny fahatapahan'ny lalan-dra no antony faharoa mahatonga fahafatesana matetika indrindra aorian'ny aretin'ny lalan-dra ao am-po, izay mitentina 6.3 tapitrisa ny fahafatesana (11% amin'ny fitambarany).[10] Maty teo amin'ny 3.0 tapitrisa teo ho eo ny olona voan'ny stroke ischemic raha 3.3 tapitrisa kosa ny olona maty vokatry ny stroke hemorrhagic.[10] Manodidina ny antsasaky ny olona voan'ny fahatapahan'ny lalan-dra no miaina latsaky ny herintaona. Amin'ny ankapobeny, ny roa ampahatelon'ny fahatapahan'ny lalan-dra dia nitranga tamin'ireo mihoatra ny 65 taona.[16]

References

[hanova | hanova ny fango]
  1. ↑ Gaillard, Frank. "Ischaemic stroke". radiopaedia.org (in Anglisy). Archived from the original on 28 November 2011. Retrieved 3 June 2018.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hadisoan-tsiahy: Balise <ref> incorrecte : aucun texte n’a été fourni pour les références nommées "Donnan2008"
  3. 1 2 3 4 5 6 "What Are the Signs and Symptoms of a Stroke?". www.nhlbi.nih.gov. March 26, 2014. Archived from the original on 27 February 2015. Retrieved 27 February 2015.
  4. 1 2 3 4 5 6 "What Is a Stroke?". www.nhlbi.nih.gov/. March 26, 2014. Archived from the original on 18 February 2015. Retrieved 26 February 2015.
  5. 1 2 3 "Who Is at Risk for a Stroke?". www.nhlbi.nih.gov. March 26, 2014. Archived from the original on 27 February 2015. Retrieved 27 February 2015.
  6. 1 2 Hu, A; Niu, J; Winkelmayer, WC (November 2018). "Oral Anticoagulation in Patients With End-Stage Kidney Disease on Dialysis and Atrial Fibrillation.". Seminars in Nephrology 38 (6): 618–28. doi:10.1016/j.semnephrol.2018.08.006. PMC 6233322. PMID 30413255. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6233322.
  7. 1 2 3 4 5 "How Is a Stroke Diagnosed?". www.nhlbi.nih.gov. March 26, 2014. Archived from the original on 27 February 2015. Retrieved 27 February 2015.
  8. 1 2 "Acute stroke diagnosis". American Family Physician 80 (1): 33–40. July 2009. PMC 2722757. PMID 19621844. https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2009-07-01_80_1/page/n40.
  9. 1 2 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". The Lancet 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5055577.
  10. 1 2 3 GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". The Lancet 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/S0140-6736(16)31012-1. PMC 5388903. PMID 27733281. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5388903.
  11. 1 2 3 "Types of Stroke". www.nhlbi.nih.gov. March 26, 2014. Archived from the original on 19 March 2015. Retrieved 27 February 2015.
  12. ↑ Roos, Karen L. (2012). Emergency Neurology (in en). Springer Science & Business Media.
  13. ↑ Wityk, Robert J. (2007). Stroke (in en). ACP Press.
  14. ↑ "Risk factors for subarachnoid hemorrhage: an updated systematic review of epidemiological studies". Stroke 36 (12): 2773–80. December 2005. doi:10.1161/01.STR.0000190838.02954.e8. PMID 16282541. https://archive.org/details/sim_stroke_2005-12_36_12/page/2773.
  15. ↑ Global Burden of Disease Study 2013 Collaborators (August 2015). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". The Lancet 386 (9995): 743–800. doi:10.1016/s0140-6736(15)60692-4. PMC 4561509. PMID 26063472. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4561509.
  16. 1 2 "Global and regional burden of stroke during 1990-2010: findings from the Global Burden of Disease Study 2010". The Lancet 383 (9913): 245–54. January 2014. doi:10.1016/S0140-6736(13)61953-4. PMC 4181600. PMID 24449944. https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-18-24-2014_383_9913/page/245.
Hita tao amin'ny "https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Fahatapahan%27ny_lalan-dra&oldid=1151114"