Fahantrana eto Madagasikara
Ny fahantrana eto Madagasikara dia fahantran' i Madagasikara sy fahantran' ny ankamaroan' ny Malagasy. Nosy lehibe dia lehibe i Madagasikara, manana loharanon-karena voajanahary be dia be sy karazan-javamananaina miavaka indrindra eran-tany. Anisan' ny firenena mahantra indrindra eto an-tany anefa izy na dia eo izany rehetra izany. Miatrika olana goavana i Madagasikara amin' ny taham-pahantrana izay ambony indrindra eran-tany.
Antony maromaro no mahatonga ny fahantrana, ka anisan' izany ny antony ara-toekarena (fahambanian' ny fitomboan' ny toekarena, fiankinan-doha be loatra amin' ny fambolena sy ny fiompiana, tsy fahampian' ny fotodrafitrasa), ny antony ara-tsôsialy (fanabeazana voafetra, tsy fitoviana eo amin' ny samy faritra), ny antony ara-tontolo iainana (fahasimban' ny tontolo iainana, loza voajanahary), ary ny antony ara-pôlitika sy ara-pitantanan-draharaham-panjakana (krizy pôlitika miverimberina sy fanjakana ratsy tantana).
Misy fiantraikany goavana eo amin' ny fiainan' ny mponina ny fahantrana eto Madagasikara, ka anisan' izany ny tsy fanjarian-tsakafo, ny kalitao ratsin' ny zavatra ilain' ny mponina andavanandro sy ny habetsahana voafetra amin' izany, ny fitomboan' ny isan' ny olona marefo, ny fifidrà-monina avy any ambanivohitra mankany an-drenivohitra.
Madagasikara, firenena mahantra
[hanova | hanova ny fango]Firenena mahantra i Madagasikara, tsy noho ny tsy fahampian' ny loharanon-karena voajanahary, fa noho ny tsy fahampian' ny fitrandrahana an' ireo harena voajanahary ireo. Marolafy ny fisehon' ny fahantrana eto Madagasikara. Tamin' ny taona 2023 dia 80,7 % amin' ny mponina no miaina latsaky ny 2,15 dôlara amerikana isan' andro, araka ny tombantombana nataon' ny Banky Maneran-Tany (tokonam-pahantrana iraisam-pirenena).
Fivoaran' ny fari-piainan' ny mponina
[hanova | hanova ny fango]_per_capita_in_2023.png)
Hatramin' izay nahazoany ny fahaleovantenany tamin' ny taona 1960 dia niharatsy hatrany ny toerana misy an' i Madagasikara eo amin' ny fari-pahantrany. Ity misy topimaso momba ny fivoaran' ny fahantrana ao amin' ny firenena raha tarafina amin' ny fivoaran' ny harin-karena faobe isan' olona isaky ny folo taona, sandaina amin' ny dôlaran' ny taona 2015 tsy miova.
Taompolo 1960
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taona 1960 dia 812 dôlara ny harin-karena faobe isan' olona teto Madagasikara, izay somary ambony aty Afrika tamin' izany fotoana izany[1][2][3]. Nanana toekarena miompana amin' ny fambolena sy ny fiompiana matanjaka ary fotodrafitrasa nolovaina tamin' ny mpanjanaka izay efa nisy rahateo ny firenena tamin' izany fotoana izany.
Taompolo 1970
[hanova | hanova ny fango]Nandritra ny taompolo 1970 dia nanomboka nikatso ny harin-karena faobe isan' olona, saingy mbola ambony noho ny an' ny firenena afrikanina maro. Ny pôlitika ara-toekarena sôsialista nampiharina dia tsy nahavita nandrisika ny fitomboana ara-toekarena lehibe.
Taompolo 1980
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taona 1980 dia nilatsaka ho 685 dôlara ny harin-karena faobe isan' olona, izay taratry ny haratsian' ny fitantanana ny toekarena[2][3]. Nanomboka nidina ny laharan' i Madagasikara ho an' ny harin-karena faobe isan' olona.
Taompolo 1990
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taompolo 1990 dia tsy nitsaha-mitombo ny fahantrana. Nandritra izany dia teo anelanelan' ny 60 % sy 70 % ny taham-pahantrana teto Madagasikara[4]. Tamin' ny taona 1990 dia teo amin' ny 326 dôlara ny harin-karena faobe isan' olona. Na izany aza dia nihena io sanda io nandritra ny folo taona, izay nahatratra 258 dôlara amerikana tamin' ny taona 1993[5]. Tamin' ny taona 1997 dia 73,3 % ny taham-pahantrana[6]. Tombanana ho 250 dôlara ny harin-karena faobe isan' olona tamin' ny taona 1999, izany hoe antsasaky ny salan' isa ho an' i Afrika atsimon' i Sahara[7][8][3].
Taompolo 2000
[hanova | hanova ny fango]Nitohy ny fidinan' ny harin-karena faobe isan-olona, ka nahatratra teo amin' ny 466 tamin' ny taona 2000[2][3]. Niatrika olana ara-pôlitika sy ara-toekarena maharitra ny firenena. Nandritra ny taompolo 2000 dia nijanona ho ambany ny harin-karena faobe isan' olona izay tsy dia nisy fandrosoana firy. Mbola anisan' ny firenena mahantra indrindra eran-tany i Madagasikara.
Taompolo 2010
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taompolo 2010, indrindra ny taona 2012, dia mbola ambany dia ambany ny harin-karena faobe isan' olona, ary nitombo ny fahantrana. Voasokajy ho anisan' ny firenena mahantra indrindra eran-tany i Madagasikara, ka ambany noho ny an' ny ankamaroan' ny firenena afrikanina ny harin-karena faobe isan-olona.
Taompolo 2020
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taona 2022 dia 456 dôlara ny harin-karena faobe isan' olona[3][9]. Laharana faha-175 amin' ny firenena 184 i Madagasikara tamin' io fotoana io, raha ny harin-karena faobe isan-olona, araka ny loharanom-baovao sasany[9]. Tamin' io taona 2022 io ihany dia 75,2 % amin' ny mponina no miaina ambanin' ny tokonam-pahantrana, fa 79,9 % ny any ambanivohitra ary 55,5 % ny any an-tanàn-dehibe[10]. Tamin' ny taona 2023 dia tombanana ho eo amin' ny 536 dôlara ny harinkarena faobe isan' olona, ka nametraka an' i Madagasikara ho anisan' ny firenena mahantra indrindra eran-tany[11]. Tamin' ny taona 2024 dia 456[2]. Izany dia maneho fihenana 43,85 % (efa ho 44 %) amin' ny salanisan' ny fidiram-bolan' ny isam-batan' olona tao anatin' ny enimpolo taona mahery, mampiseho ny fitohizan' ny fiharatsian' ny fari-piainan' ny mponina eto Madagasikara amin' ny ankapobeny[1][2].
Fisehon' ny fahantrana
[hanova | hanova ny fango]Fahantrana ara-toekarena
[hanova | hanova ny fango]Mihoatra ny 75 % amin' ny mponina no miaina latsaky ny 2 dôlara isan' andro. Miankin-doha betsaka amin' ny fambolena sy ny fiompiana ary ny fanampiana avy any ivelany ny toekaren' ilay firenena.
Fahantrana ara-bola lalina
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taona 2024 dia manodidina ny 75,2 % amin' ny mponina no miaina amin' ny fidiram-bola latsaky ny 0,89 dôlara isan' andro, ary 51,8 % no miaina ao anatin' ny fahantrana lalina[12]. Tsy takona afenina izany fahantrana izany any ambanivohitra, izay ahitana olona 8 amin' ny 10 ao anatin' ny fahantrana[13].
Voafetra ny fidirana amin' ny serivisy fototra
[hanova | hanova ny fango]Ambany dia ambany ny fahafahana mahazo serivisy fototra toy ny fanabeazana, nyfahasalamana, ny rano fisotro madio, ary ny herinaratra. Lehibe ny tsy fitoviana eo amin' ny mponina an-tanàn-dehibe sy ambanivohitra. Tamin' ny taona 2021 dia olona 12 tapitrisa no tsy nahazo rano fisotro madio, ary maro ny faritra ambanivohitra no tsy misy herinaratra. Misedra tsy fahampian-drano sy fahatapahan-jiro matetika ny mponina an-drenivohitra eto Madagasikara, anisan' izany Antananarivo[14].
Ny tsy fanjarian-tsakafo
[hanova | hanova ny fango]Miseho amin' ny alalan' ny tsy fanjarian-tsakafo lavareny ny fahantrana (fr). Ao Antananarivo renivohitra dia efa ho 50 % amin' ny ankizy no tratran' ny tsy fanjarian-tsakafo lavareny, ary manodidina ny 5 % no tena ratsy sakafo sy zara raha mahita izay ho hanina isan' andro. Any amin' ny faritra atsimon' ny firenena (Atsimo Andrefana, Androy, Anosy) dia olona maherin' ny iray tapitrisa no ao anatin' ny tsy fahampian-tsakafo lalina[15].
Kely ny vokatry ny fambolena sy ny fiompiana
[hanova | hanova ny fango]Ny fambolena sy ny fiompiana, izay mampiasa tsy latsaky ny 70 % amin' ny mponina miasa, dia miavaka amin' ny tsy fahampian' ny vokatra. Mametra ny fidiram-bolan' ny tokantrano any ambanivohitra izany ary mampaharitra ny fahantrana.
Tsy fahampian' ny fotodrafitrasa
[hanova | hanova ny fango]I Madagasikara dia firenena sahirana amin' ny tsy fahampian' ny fotodrafitrasa, indrindra amin' ny fitaterana (lalana be simba) sy ny fifandraisan-davitra, izay manakana ny fidirana amin' ny tsena sy ny serivisy tena ilaina sady mampitoka-monina faritra maro eto Madagasikara. Toraka izany koa ny tsy fahampian' ny hôpitaly izay tsy ampy fitaovana koa. Tsy ampy koa ny sekoly izay matetika rava noho ny tsy fahampian' ny fikarakaraka sy ny loza voajanahary[16].
Tsinjara fahantrana isam-paritra
[hanova | hanova ny fango]Isam-paritra ara-pitantanana
[hanova | hanova ny fango]Tsy mitovy ny taham-pahantrana isaky ny faritra eto Madagasikara. Inty misy filaharana mifototra amin' ny tondrom-pahantrana marolafy (Multidimensional Poverty Index - MPI), izay mandinika lafin-javatra isan-karazany toy ny fanabeazana sy ny fahasalamana ary ny fari-piainana, araka ny tatitra nataon' ny Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana (PNUD na UNDP) tamin' ny taona 2021 momba ny taham-pahantrana[17]:
| Laharana | Faritra | Taham-pahantrana (%) |
|---|---|---|
| 1 | Androy | 91,7 |
| 2 | Atsimo Andrefana | 86,3 |
| 3 | Vatovavy Fitovinany | 83,5 |
| 4 | Atsimo Atsinanana | 82,8 |
| 5 | Anosy | 82,6 |
| 6 | Matsiatra Abony | 79,4 |
| 7 | Ihorombe | 77,2 |
| 8 | Bongolava | 77,0 |
| 9 | Amoron' i Mania | 75,6 |
| 10 | Vakinankaratra | 75,1 |
| 11 | Betsiboka | 73,8 |
| 12 | Menabe | 73,0 |
| 13 | Melaky | 71,5 |
| 14 | Itasy | 69,1 |
| 15 | Atsinanana | 69,7 |
| 16 | Alaotra Mangoro | 68,0 |
| 17 | Boeny | 65,6 |
| 18 | Sofia | 65,0 |
| 19 | Sava | 63,4 |
| 20 | Analanjirofo | 60,8 |
| 21 | Diana | 60,4 |
| 22 | Analamanga | 44,3 |
Ny faritra any atsimo (Androy, Atsimo Andrefana, Vatovavy Fitovinany, Atsimo Atsinanana ary Anosy) no manana taham-pahantrana ambony indrindra, mihoatra ny 80 %. Tsy dia voakasika loatra ny faritra Analamanga, ahitana an' Antananarivo renivohitra, izay manana taham-pahantrana ambany indrindra eo amin' ny 44,3 %, arakarahin' i Diana (60,4 %) sy Analanjirofo (60,8 %)[18][19] (jereo koa en momba ny tondrom-pandrosoana isam-paritra).
Tsy fitovian' ny an-tanàn-dehibe sy ny ambanivohitra
[hanova | hanova ny fango]Tsy mitovy ny taham-pahantrana eo amin' ny mponina an-tanan-dehibe sy ambanivohitra. Any ambanivohitra, tamin' ny taona 2022, dia 79,9 % amin' ny mponina no miaina ambanin' ny tokonam-pahantrana. Any an-tanàn-dehibe kosa dia nitombo ihany koa ny fahantrana, ka nahatratra 55,5 % tamin' ny taona 2022, raha 42,2 % izany tamin' ny taona 2012[20].
Tantaran' ny fahantrana eto Madagasikara
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka
[hanova | hanova ny fango]Fiarahamonina nisy antanantohatra
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka dia tena nisy ny tsy fitoviana ara-piarahamonina satria nisy ny sarangam-poko (andriana, hova, andevo, sns.)[21][22][23]. Nanana tany sy andevo ary akaiky ny fahefan' ny mpanjaka ny andriana. Olona afaka ny hova ka afaka nampitombo ny hareny ka lasa mpanan-karena tamin' ny alalan' ny varotra, ny asa tanana ary ny fambolena sy fiompiana. Noheverina ho fananana kosa ny andevo izay niaina tao anatin' ny fahantrana lalina, tsy nanana zo, tsy nanana fahafahana, tsy nana tany, ary nanao asa an-tery vozona.
Ny fambolena sy ny fiompiana no tena fototry ny toekarena tamin' izany fotoana izany[24]. Nifehy ny varotra ny faritra sasany nanan-karena (hazo sarobidy, omby, fivarotana andevo). Noho izany dia nifamatotra amin' ny saranga sy ny fananana na tsy fananana tany ny fananan-karena sy ny fahantrana.
Tsy fahafahana mitrandraka ny harena voajanahary
[hanova | hanova ny fango]Ny andevo no ampahany be amin' ny mponina, indrindra fa tao amin' ny Fanjakana Merina. Matetika ny tany lonaka dia an' ny andriana na an' ny fianakaviana manan-katao. Namboly amin' ny tany kely mba hahazoany ny zavatra hohaniny ny tantsaha tsotra[25], saingy matetika izy ireo no tsy maintsy nandoa hofany na miasa ho an' ny tompon' ny tany na ny mpanjaka (anisan' izany ny fanompoana sy ny hetra)[22][23]. Voafetra koa ny fidirana amin' ny fianarana sy ny fahazoana fitsaboana izay natokana ho an' ny olom-bitsy (indrindra taorian' ny nahatongavan' ny misiônera kristiana tao Antananarivo).
Ny tsy fitoviana teo amin' ny samy faritra
[hanova | hanova ny fango]Ny Fanjakana Merina, tany Afovoan-tany, no nanjakazaka amin' ny lafiny ara-pôlitika sy ara-toekarena tamin' ny ampahany be amin' ny Nosy. Noreseny ary nalainy ho eo ambany fifehezany ny faritra manodidina (amorontsiraka, Atsinanana, Andrefana) sady nohararaotiny sy notrandrahiny na nataony an-jorom-bala mihitsy aza. Niteraka tsy fifandanjana ara-toekarena teo amin' ny foibe sy ny faritra hafa izany, izay mbola nohamafisin' ny fanjanahantany frantsay.
Fanjanahantany frantsay
[hanova | hanova ny fango]Lasa zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny taona 1896, taorian' ny faharavan' ny Fanjakana Merina. Nametraka rafitra fanjanahantany tsy refesi-mandidy i Frantsa, nifehy ny toekarena sy ny pôlitika ary ny fiarahamonina.
Very tany sy fananana ny Malagasy
[hanova | hanova ny fango]Maro ny Malagasy noroahina tamin' ny taniny, izay nalaina ho tombontsoan’ ny voanjo frantsay. Noforonina ny tany fambolena midadasika mba hamokarana vokatra fanondrana toy ny kafe, ny lavanila, ny taretra, ny landihazo, taretra, sns. Nanome tombony ny toekarenam-panondranana ho tombontsoan' i Frantsa ny rafitra napetraka nandritra ny fanjanahantany. Matetika ny tantsaha malagasy no lasa mpiasa mpamboly tsotra sy ratsy karama ary tsy manana zo amin' ny tany.
Asa an-tery vozona sy fahantrana
[hanova | hanova ny fango]Nampanao asa an-tery vozona (antsoina hoe SMOTIG) ny fitondrana mpanjanaka: lalana sy lalamby ary asa vaventy hafa. Betsaka ny Malagasy, indrindra ny lehilahy, no noterena handao ny tanànany mba hiasa lavitra, tsy misy karama na nahazo tambiny kely. Nampitombo ny fahantrana teo amin' ny fianakaviana maro izany toe-javatra izany, indrindra ny any ambanivohitra.
Nitombo ny tsy fitoviana ara-tsôsialy
[hanova | hanova ny fango]Tsy nanafoana ny tsy fitoviana ny fanafoanana ny fanandevozana tamin' ny taona 1896 satria maro ny andevo taloha no nijanona ho mahantra sy tsy manan-tany. Niaina tsara kokoa ny voanjo (amin' ny lafiny trano fonenana, sakafo, fahasalamana, fanabeazana). Noheverina ho olom-pirenena sokajy faharoa ny Malagasy: zara raha mahazo fampianarana, tsy nisy fandraisana anjara ara-pôlitika, voafetra ny fitsaboana azony. Nanamafy ny fanjakazakana ara-toekarena sy ara-poko ny rafitra mpanjanaka. Nampitombo ny elanelana misy eo amin' ny mpanan-karena sy ny mahantra izany.
Fanoherana sy mosary
[hanova | hanova ny fango]Fikomiana maro no nitranga hanoheran' ny Malagasy ny rafitra mpanjanaka (toy ny tamin' ny taona 1947), izay matetika niharan' ny famoretana sy famaizana mafy. Nianjadian' ny mosary na ny tsy fanjarian-tsakafo ny faritra sasany, indrindra fa ny any amin' ny faritra lavitra tsy misy fanohanana firy avy amin' ny fitantanan' ny mpanjanaka.
Taorian' ny nahazoana ny fahaleovantena
[hanova | hanova ny fango]Taona 1960–1972
[hanova | hanova ny fango]Nahaleo tena i Madagasikara tamin' ny taona 1960, ka i Philbert Tsiranana no filoha voalohany. Nifandray akaiky amin’ i Frantsa i Madagasikara, indrindra amin' ny lafiny fiaraha-miasa sy ny varotra, saingy olom-bitsy eny an-tanàn-dehibe no tena nahazo tombony amin' izany. Tany amin' ny faritra ambanivohitra dia mbola nitombo ny fahantrana: niaina anaty fahasahiranana ny tantsaha, tsy nisy ny fotodrafitrasa na ny fikarakarana ara-tsôsialy. Tsy nisy ny fanajariana ny tany na ny fampandrosoana eny ifotony ka mampirongatra ny tsy fitoviana.
Taona 1975–1991: Repoblika sôsialista
[hanova | hanova ny fango]Tamin' ny taona 1975 dia i Didier Ratsiraka no nandray ny fahefana ary nanangana fitondrana sôsialista revôlisiônera. Vokatr' izany dia nisy ny fanaovana ho fananam-pirenena ny banky, ny orinasa, ny sekoly tsy miankina, sns. Natao ny fampianarana maimaim-poana, ny fanagasiana, nisy ny finiavana hampandroso ny fahasalamana ho an' ny rehetra. Finiavana tsara izany rehetra izany nefa niharatsy haingana ny toekarena: nisy ny tsy fahaiza-mitantana, ny fandosiran' ny petra-bola, ny fikatonan' ny orinasa, ny tsy fahampian' ny zavatra ilaina andavananadro, ny fidangan' ny vidim-piainana, ary ny fihenan' ny vokatry ny fambolena sy ny fiompiana, ny fitomboan' ny trosa, ny fifindra-monina avy any ambanivohitra. Vokatr' izany dia nitombo ny fahantrana, indrindra ny an-tanàn-dehibe, sy ny fiankinan-doha amin' ny fanampiana avy any ivelany.
Taona 1991–2002: fanalalahana
[hanova | hanova ny fango]Noho ny faneren' ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena sy ny Banky Maneran-Tany dia niroso amin' ny ny fanalalahana ny toekarena i Madagasikara, indrindra ny fanolorana ny orinasam-panjakana ho an' ny tsy miankina sy ny fampihenana ny fandaniam-bolam-panjakana. Nitarika ho amin' ny fampihenana ny fikarakarana ara-tsôsialy izany. Ireo fepetra ireo koa dia nahatonga ny fikatonan' ny orinasa maro sy ny tsy fananana asa ary ny fampihenana ny fikarakarana ny daholobe (sekoly, hôpitaly). Niteraka tsy fahamarin-toeran' ny toekarena ny krizy pôlitika tamin' ny taona 1991 sy 1995 ary 2002, ny fitokonana, ny fihetsiketsehana ary ny disadisa ara-piarahamonina maro. Nitombo ny tsy fananana asa, nikatona indray ny orinasa, nihamitombo ny tsy fitoviana eo amin' ny samy faritra (ohatra: ny Atsimo sy ny Afovoan-tany).
Taona 2002–2010: fahantrana mihamafy hatrany vokatry ny krizy
[hanova | hanova ny fango]Mbola anisan' ny firenena mahantra indrindra eran-tany i Madagasikara na dia teo aza ny fanampiana iraisam-pirenena. Anisan' ny niteraka izany ny krizy pôlitika goavana vokatry ny fifidianana tamin' ny taona 2001 (disadisa teo amin' i Marc Ravalomanana sy i Didier Ratsiraka). Toraka izany koa ny tamin' ny 2009 tamin' ny fakan' i Andry Rajoelina fahefana taorian' ny fanonganam-panjakana nataony. Nandreraka ny toekarena malagasy ireo vanim-potoana ireo: nandositra ny mpampiasa vola, nidangana ny vidin' entana ary nihantona ny fanampiana iraisam-pirenena. Nirongatra ny fahantrana ka nihoatra ny 70 % amin' ny mponina no niaina ambanin' ny tokonam-pahantrana.
Taona 2010 no ho mankaty
[hanova | hanova ny fango]Na dia teo aza ny fiverenana amin' ny fifidianana demôkratika dia mbola tena lehibe dia lehibe ny fahantrana: voafetra ny fahazoan' ny zaza malagasy fampianarana sy ny fikarakarana ny fahasalamana, tsy ampy ny fotodrafitrasa any ambanivohitra. Manjaka ny fihariana tsy ara-dalàna (80 %), ary tanora maro no tsy manana asa marin-toerana. Miantraika indrindra amin' ny faritra ambanivohitra ny fahantrana lalina, toy kere any Atsimo sy Atsimo-Atsinanana. Manampy trotraka koa ny loza voajanahary (rivodoza, hain-tany). Izany rehetra izany dia vokatry ny tsy fahaiza-mitantana sy ny tsy fahaizana mametraka laharam-pahamehana ary ny kolikoly isan-karazany.
Ny antony mahatonga ny fahantrana
[hanova | hanova ny fango]Antony ara-toekarena
[hanova | hanova ny fango]Anisan' ny antony mahatonga ny fahantrana ny hakelezan' ny fitomboan' ny toekarena izay tsy ampy hamoronana asa mba hampihenana ny fahantrana. Antony iray koa ny fiankinan-doha be loatra amin' ny fambolena sy ny fiompiana: ny ampahany betsaka amin' ny mponina dia miaina amin' ireo sehatr' asa roa ireo izay mora voan' ny loza ateraky ny fiovan' ny toetany miseho amin' ny alalan' ny haintany sy ny rivodoza. Ao koa ny tsy fahampian' ny fotodrafitrasa toy ny lalana, ny tsy fahampian' ny angovo, sns izay mametra ny fidirana amin' ny tsena (na anatiny na ivelany) izay misakana ny fampandrosoana ara-toekarena.
Antony ara-tsôsialy
[hanova | hanova ny fango]Antony ara-tsôsialy mahatonga ny fahantrana ny tsy fahampian' ny fanabeazana, izay miteraka fiakaran' ny tahan' ny tsy mahay mamaky teny sy manoratra, sy tsy fahafahan' ny maro anisa hahazo fianarana tsara kalitao izay mametra ny fahafahana hahazo asa. Ao koa ny tsy fitoviana eo amin' ny samy faritra sy ny tsy fitovian' ny mpiara-monina eo amin' ny lafiny sôsialy, ary misy ny tsy fitovian' ny ambanivohitra sy ny an-tanàn-dehibe.
Antony ara-tontolo iainana
[hanova | hanova ny fango]
Mandrahona ny antom-piveloman' ny mponina ny fahasimban' ny tontolo iainana vokatry ny fandripahana ala, sy ny fikao-tany ary ny fahaverezan' ny karazana zavamananaina maro. Mampitombo isa ny olona marefo ny loza voajanahary toy ny rivodoza sy ny haintany miverimberina.
Haintany mitohy
[hanova | hanova ny fango]Tsy mitsaha-mitombo ny haintany mitohy sy maharitra izay mahazo ny ilany atsimo amin' i Madagasikara. Vokatr' izany dia mihakely na ritra mihitsy ny loharanon-drano, mihasimba ny tany ary mihena be ny vokatry ny fambolena. Noho izany dia very fidiram-bolan' ny tantsaha izay ampahany be amin' ny mponina.
Rivodoza isan-taona
[hanova | hanova ny fango]Manimba ny fotodrafitrasa sy ny fambolena ary ny trano fonenana ny rivodoza trôpikaly, izay miseho matetika sady mahery vaika, ka mahatonga ny mponina hiaina ao anatin' ny loza mitatao sy ao anatin' ny toe-javatra mamparefo. Ny orana mivatravatra sy ny rivotra mahery entin' ny rivodoza dia manafaingana ny fahasimban' ny tany sy mampihena ny fahavokarany ary mampitombo ny mety hisian' ny fihotsahan' ny tany izay lasa tsy azo onenana sy tsy azo amokarana intsony.
Fikao-tany sy fitomboan' ny tany karankaina
[hanova | hanova ny fango]Mampihena ny tany azo volena asy mandrahona ny fiainan' ny karazan-javamananaina ny fitomboan' ny tany efitra vokatry ny fandripahana ala, sy ny fitrandrahana tafahoatra ny harena voajanahary, ary ny fiovan' ny toetany. Voatery mifindra monina avy any ambanivohitra mankany an-tanàn-dehibe na any amin' ny faritra hafa ny mponina tena marefo mba hitady toerana tsaratsara kokoa.
Antony ara-pôlitika sy ara-pitantanana
[hanova | hanova ny fango]Tsy fitoniana ara-pôlitika
[hanova | hanova ny fango]
Niteraka tontolo tsy azo antoka izay manakivy ny fampiasam-bola sy manakorontana ny pôlitikam-pampandrosoana ny krizy pôlitika miverimberina niainan' i Madagasikara hatramin' ny nahazoany ny fahaleovantenany.
Indraindray dia tsy misy ny fitohizan' ny pôlitikam-panjakana noho ny fiovan' ny governemanta matetika na ny fiovan' ny fitondrana tsy amin' ny fomba demôkratika izay mampiato ny fampiharana ny pôlitikam-pampandrosoana sy manasarotra ny drafi-pampandrosoana lavitra ezaka.
Fahalemen' ny fitantanana
[hanova | hanova ny fango]Manimba ny fitokisan' ny olom-pirenena ny mpitondra fanjakana sy ny andrim-panjakana ny fitantanana malemy izay tsy afaka miady amin' ny kolikoly, sy ny kiantranoantrano, sady manembantsembana ny ezaka fampandrosoana. Matetika no tsy mipetraka tsara ny mason-tsivana enti-manendry ny tomponandraiki-panjakana ho amin' ny fampandrosoana ny firenana: ny fanamafisana ny antoko pôlitika no atao laharam-pahamehana, hany ka mikorosy fahana ny sehatra misy an' ilay tomponandraikitra.
Manjaka koa indraindray ny fanodinkodinana ny fanampiana iraisam-pirenena izay natao hiadiana amin’ ny fahantrana, ka ny ampahany amin’ izany fanampiana izany dia lanin' ny mpitondra sy ny mpiasam-panjakana ary ny tetikasa mpanao kolikoly, hany ka mihena ny fiantraikan' ilay fanampiana amin' ny mponina. Mitranga izany na eo amin' ny sehatry ny fahasalamana sy ny fanabeazana ary amin' ny sehatra sôsialy maro hafa koa aza.
Misy koa ny takalom-patsa vidim-pihinanana tsy ara-dalàna izay mampanjaka ny fampiasana ny vola sy ny olona ary ny fitaovam-panjakana ho amin' ny tombontsoan' antoko, ka manimba ny fanomezana fahafaham-po ny filan' ny olom-pirenena.
Tsy ampy ny fanaraha-maso ny fampiasana ny vola sy ny fitaovam-panjakana noho ny tsy fahampian' ny rafitra fanaraha-maso mahomby sy ny tsy fampiasana ny rafitra fanaraha-maso efa misy, hany ka afaka manodinkodina volam-panjakana maro dia maro ny mpanao pôlitika.
Fivangongoan' ny fahefana sy fanjakan' ny tsy fitoviana
[hanova | hanova ny fango]Mivangongo loatra ny fahefana eo am-pelatanan' ny olona vitsivitsy ka mametra ny fandraisan' ny olom-pirenena maro anjara amin' ny fanapahan-kevitra ary mampirongatra ny tsy fitoviana amin' ny isam-paritra (na fari-pitantanana izany na faritra ara-jeôgrafia). Manampy izany ny fitsinjarana tsy ara-drariny ny harem-pirenena izay ahitana fanomezana tombony ny faritra sasany mihoatra ny hafa. Anisan' ny endrika fampivangongoana fahefana ny tsy fametrahana ny andrim-pitondrana sy ny fanaovana saribakoly azy ireo eny amin' ny vondrom-paritra (kaominina sy faritra) izay anisan' ny fanalahidy ho an' ny fampandrosoana sy ho an' ny ady amin' ny fahantrana.
Famaboana fom-bahoaka sy tsy famaritana ny laharam-pahamehana
[hanova | hanova ny fango]Matetika ny mpitarika ara-pôlitika no mankasitraka ny pôlitikam-pamaboana fom-bahoaka fohy ezaka, izay mampandringa ny fanavaozana ara-drafitra ilaina amin' ny ady amin' ny fahantrana. Ny kolikoly amin' ny fifidianana, anisan' izany ny fividianana ny vaton' ny mpifidy sy ny hosoka samihafa atao amin' ny fifidianana, dia nahafahan' ny kandidà tsy dia manana fahaiza-manao amin' ny fampandrosoana, hahazo fahefana sy hampaharitra ny fitondrany.
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Rohy ivelany
[hanova | hanova ny fango]- "Madagascar - Vue d'ensemble", www.banquemondiale.org, 03 octobre 2024, notsidihina tamin' ny 12 desambra 2024.
- "Évaluation de la pauvreté à Madagascar: Naviguer sur deux décennies de pauvreté élevée et tracer la voie du changement", www.banquemondiale.org
- "Madagascar : état des lieux de la situation politique, sociale et économique (2024)", www.grandirailleurs.org, 30 avril 2024
- "Comment Madagascar peut-il rompre le cercle vicieux de la pauvreté ?", blogs.worldbank.org, 01 mai 2023
- "Comprendre les causes de la pauvreté à Madagascar", www.carefrance.org, 2022
- "Pauvreté", www.unicef.org
- "Dynamique de la pauvreté à Madagascar de 2005 à 2013" (pdf), www.afdb.org
- "Pauvreté à Madagascar: défi public et stratégies des ménages", ilo.cornell.edu, juin 2000
- "Madagascar : 81% de la population vit sous le seuil de pauvreté", la1ere.francetvinfo.fr, 30 mai 2022
- "Extrême pauvreté, l'éternelle urgence dans le Grand Sud malgache", theconversation.com, 7 février 2024
- "À Antananarivo, la pauvreté, source de malnutrition", www.actioncontrelafaim.org, 20 juillet 2023
- "AD659: Frappés par la pauvreté, les Malgaches ont une perspective pessimiste de la direction de leur pays", www.afrobarometer.org, 26 Jun 2023
- Mireille Razafindrakoto et François Roubaud, La pauvreté en milieu urbain : dynamique, déterminants et politiques (p. 87-118), books.openedition.org
- "La pauvreté multidimensionnelle touche deux enfants sur trois à Madagascar, selon les résultats d’une analyse faite par le gouvernement de Madagascar en collaboration avec l’UNICEF", www.unicef.org, 03 novembre 2020
- "La Banque mondiale alerte sur l'augmentation de la pauvreté urbaine à Madagascar Archived Janoary 23, 2025 at the Wayback Machine", actu.orange.mg, 22 février 2024
- "Visages de la pauvreté à Madagascar, Evaluation de la pauvreté, du genre et de l’inégalité" (pdf), documents1.worldbank.org, Avril 2014
- "Madagascar : cinquième taux de pauvreté des pays dans le monde", la1ere.francetvinfo.fr, 21 octobre 2024
- "Madagascar, pays rongé par la pauvreté, attend le renouveau", fr.africanews.com
- "Fahantrana", www.unicef.org, aout 2023
- "Ny antony mahatonga ny fahantrana eo Madagasikara (2) Archived Janoary 23, 2025 at the Wayback Machine", www.rdb.mg, 6 avrily 2022
- "Ady amin’ny fahantrana : Azo trandrahana tsara ny fambolena sy ny fiompiana ary ny fizahantany", moov.mg, 04 décembre 2023
- "Afenina sisa ny fahantrana !", www.matin.mg, 12 Décembre 2024
Loharano sy fanamarihana
[hanova | hanova ny fango]- 1 2 "Performances économiques : Une paupérisation alarmante sur plusieurs décennies", midi-madagasikara.mg
- 1 2 3 4 5 "Madagascar : effondrement du PIB par habitant, de 812 dollars en 1960 à 456 dollars en 2024", www.linfo.re
- 1 2 3 4 5 "Condition de vie – Le PIB par habitant de Madagascar passe de 812 dollars en 1960 à 456 dollars en 2024", 2424.mg
- ↑ "Moteurs Economiques pour la Réduction de la Pauvreté à Madagascar", www.cfnpp.cornell.edu
- ↑ "Produit intérieur brut par habitant (PIB par hab.) : Madagascar", www.universalis.fr
- ↑ "Croissance et pauvreté à Madagascar : un aperçu de la dernière décennie (1997-2007)", www.academia.edu
- ↑ "Madagascar", www.cadtm.org
- ↑ "Madagascar : le PIB par habitant passe de 812 USD en 1960 à 456 USD en 2024", africa24tv.com
- 1 2 "Madagascar, une population toujours plus pauvre", asteres.fr
- ↑ "Évaluation de la pauvreté à Madagascar: Naviguer sur deux décennies de pauvreté élevée et tracer la voie du changement", www.banquemondiale.org
- ↑ "Situation macroéconomique de Madagascar en 2023", www.tresor.economie.gouv.fr
- ↑ "Madagascar : état des lieux de la situation politique, sociale et économique (2024)", www.grandirailleurs.org
- ↑ "Évaluation de la pauvreté à Madagascar: Naviguer sur deux décennies de pauvreté élevée et tracer la voie du changement", www.banquemondiale.org
- ↑ "A Madagascar, la capitale subit pénuries d’eau et coupures d’électricité", www.lemonde.fr
- ↑ "À Antananarivo, la pauvreté, source de malnutrition", www.actioncontrelafaim.org (ACF)
- ↑ "Madagascar : quelques pistes pour réduire la pauvreté", www.banquemondiale.org
- ↑ "Analyse de la pauvreté multidimensionnelle à Madagascar ", www.undp.org
- ↑ "Pauvreté multidimensionnelle à Madagascar", images.mofcom.gov.cn
- ↑ "Le nombre de Malgaches considérés comme "pauvres" dépasse la population totale du Burundi et du Soudan du Sud", www.linfo.re
- ↑ "Résultats de l'évaluation de la pauvreté à M/car | Instat - Banque Mondiale", www.instat.mg
- ↑ "Chapitre 2. Repères pour une économie politique de la trajectoire malgache", books.openedition.org
- 1 2 "Madagascar : histoire", www.larousse.fr
- 1 2 "Demography and Environment in Madagascar", shs.cairn.info
- ↑ "Évaluation de la pauvreté à Madagascar: Naviguer sur deux décennies de pauvreté élevée et tracer la voie du changement", www.banquemondiale.org
- ↑ "Chapitre 4. Les facteurs de blocage", books.openedition.org