Euphorbia plagiantha

Ny Euphorbia plagiantha dia karazan-javamaniry ao amin’ ny fianakaviana Euphorbiaceae, izay tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara, any amin' ny faritanin' i Toliara. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe famatafiha na fiha. Any amin' ny ala maina trôpikaly sy sobtrôpikaly ny toerana voajanahary no aniriany, nefa iharan' ny fanimbana ataon' ny olombelona izany toerana izany. I Emmanuel Drake del Castillo no nanao ny famariparitana azy io voalohany tao amin' ny boky Bulletin du Muséum d'Histoire Naturelle tamin' ny taona 1903. Euphorbia plagiantha Drake ny anarany ara-tsiansa feno. Fantatra avy hatrany ity zavamaniry ity noho ny hodiny mivolom-bolamena sy malama ary manjelatra sady misy takelaka miendakendaka sy tantera-pahazavana mandritra ny fitomboany.

Anarana hafa

Indreto koa ny anarana hafa ahafantarana ny Euphorbia plagiantha: Tirucalia plagiantha (Drake) P.V.Heath (1996) sy Euphorbia fiha Decary (1921).

Famariparitana

Zavamaniry mitahiry rano ny Euphorbia plagiantha. Afaka mitombo ka mahatratra ny haben' ny hazo madinika mora foana izy, ary mifangaro tsara amin' ny karazana Alluaudia (zavamaniry manana rantsana toa horita) izay fahita ao anatin' ny endri-tany mampiavaka ny faritra misy kirihitra eto Madagasikara. Hazo na hazobotry lehibe manana sampana maro be manomboka eo amin' ny fotony izy.

Ahitana ranoka toa ronono (lateksa) ny taova rehetra ao amin' io zavamaniry io, ranoka madity tena manimba hoditra sady misy poizina. Mivoaka avy hatrany io ranoka io raha vao misy fahasimbana kely eo amin' ny tamba-tselan' ilay zavamaniry, ka miaro azy amin' ny biby mety hihinana azy izany.

Rantsana

Miendrika varingarina lava ny rantsan' ny Euphorbia plagiantha izay mivondrona ka manome endrika kofafa. Manify ny rantsana eny an-tendron-tsampana, miloko maitso ka hatramin' ny manja, ary saika tsy misy ravina mihitsy (na misy ravina tena kely sady vetivety ihany no eo). Manify nefa be nofony sy miendrika varingarina lava ny rantsany, sady tsy misy tsilo. Maitso emeraoda ny hodiny ivelany fa rakotra savoka fotsy tsy mangarahara, ka mahatonga azy hanana endrika toa volondavenona sady marokoroko.

Ravina

Kely dia kely ny raviny izay lava sy manify ary miendrika varingarina, izay mihamanify ka miafara amin' ny tendro maranitra. Na dia hazo tsy mihintsan-dravina aza izy, dia matetika no tsy dia mikitroka ny raviny; fomba fampifanarahan' io zavamaniry miaina amin' ny tontolo maina io izany mba hampihenana ny fahaverezan-drano.

Hoditra

Manana hoditra miloko mavo volamena ka hatramin' ny manja varahina ny Euphorbia plagiantha. Manakana ny fahaverezan' ny rano ny endriky ny hodiny mitovitovy amin' ny savoka ka mifanaraka tsara amin' ny toetany tena maina sy tsy dia misy rotsak' orana loatra.

Vony

Madinika ny vondrombonin' ny Euphorbia plagiantha. Tahaka ny amin' ny karazana Euphorbia rehetra dia voninkazo tsy tena izy izy io, ka mamorona kaopy kely miloko maitso mavo. Ny vondrombony tsirairay dia ahitana vony vavy iray eo afovoany (izay tsy misy afa-tsy vavimbony manana tahom-bavimbony telo) voahodidin' ny vony lahy maromaro (izay samy tsy ahitana afa-tsy lahimbony iray avy). Mitambatra ho sampaho ny vondrombony, ary voahodidin' ny brakte miavaka sady miloko mavo.

Voa

Kapsily misy efitra telo ilay ny voan' ny Euphorbia plagiantha. Rehefa matoy ny kapsily dia misokatra tampoka sy mipoaka ka manipy lavitrany vihim-boa.

Faritra sy toerana aniriany

Eto Madagasikara ihany no ahitana ny Euphorbia plagiantha. Anisan' ny fizaràna Plagianthae ao amin' ny Euphorbia izy, izay vondrona manokana sady sisa tavela avy amin' ny vanim-potoana fahiny, ka karazana roa ihany no mandrafitra azy sady tsy hita afa-tsy ato amin' ity nosy ity (ny Euphorbia salota no faharoa). Hita manokana any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-andrefana amin' i Madagasikara izy io; ary raha ny tantara no jerena dia naniry manaraka ny morontsiraka sy ny faritra anatiny izy io, nanomboka eo amin' ny faritr' i Toliara ka hatrany Behara sy ny faritra atsimo indrindra.

Ekôlôjia

Maniry tsara ny Euphorbia plagiantha ao amin' ny faritra misy ala maina trôpikaly na sobtrôpikaly sy ao amin' ny faritra misy kirihitra amin' ny tany somary maina ary ao amin' ny faritra misy kirihitra be tsilo. Izy io dia iray amin' ny singa fototra mandrafitra ny vondron-javamaniry ao amin' ny faritra ekôlôjikan' ny ala mikitroka misy tsilo eto Madagasikara. Ao amin' io faritra io dia miara-maniry akaiky amin' ny hazo ao amin' ny fianakaviana Didiereaceae (toy ny Alluaudia procera) sy Burseraceae (toy ny karazana ao amin' ny Commiphora) ary Fabaceae (toy ny karazana ao amin' ny Delonix) izy. Mety aminy kokoa ny tany misy sokay (karstika) sy ny faritra misy fasika amorontsiraka. Mifanaraka amin' ny tany dilatra na tany avy amin' ny vato ginesy koa izy. Satria miaina ao anatin' ny toetany mafana dia mafana izay ahitana vanim-potoana maina maharitra 8 ka hatramin' ny 10 volana izy, dia mamolavola fomba fiasa biôlôjika mifanaraka tsara amin' ny haintany tafahoatra ity zavamaniry ity. Ny rantsany mitahiry rano sy ny hodiny misy sosona toa savoka, dia manampy amin' ny fampihenana ny fahaverezan' ny rano amin' ny alalan' ny etona; sady mihena be ny fitomboany (matory) rehefa tsy misy orana.

Fampiasana

Fitsaboana nentim-paharazana

Arotsaka ao anaty rano mangotraka ny rantsana misy ravina avy amin' ny Euphorbia plagiantha ka trohina ny etona mivoaka ao amin' izany mba hitsaboana ny sohika. Tsy porofo ara-tsiansa amin' ny fahombiazan' ilay fitsaboana izany fampiasana nentim-paharazana izany.

Fanjonoana

Totoina ny rantsan' ny Euphorbia plagiantha mba hakana ny rony (lateksa) izay alatsaka amin' ny dobo na farihy misy ny trondro mba hamonoana azy ireo. Ampiasaina toy izany koa ny Euphorbia xylophylloides (na Euphorbia enterophora) sy ny Euphorbia decorsei.

Dity

Ampiasaina hanaovana dity fametahana hazo na taratasy ny ron' ny Euphorbia plagiantha.

Fitandremana

Toy ny karazana rehetra ao amin' ny Euphorbia, ny ro (lateksa) avy amin' ny Euphorbia plagiantha dia tena mandoro rehefa ampiasaina ka tsy tokony hakasika ny maso sy ny hoditra na hatelina.

Jereo koa

Euphorbia
Tirucalia