Etôlôjia

Ny etôlôjia dia sampan’ny siansa mikaroka sy mandinika ny fitondran-tenan’ny biby amin’ny fomba voajanahary, izany hoe amin’ny tontolo misy azy. Io taranja io dia manambatra fahalalana avy amin’ny biôlôjia, zôlôjia, sôsiôlôjia, ary indraindray ny psikôlôjia, mba hahazoana manazava ny antony sy ny fivoaran’ny fitondran-tenan’ny biby ^[1]iray.

Tanjona sy sehatra iasany

Ny etôlôjia dia mikendry ny:

Mahafantatra ny antony ara-tsiansa mahatonga biby iray hanao zavatra iray (toy ny fihetsiketsehana, fifandraisana, fihinanana, fiarovan-tena, sns.)
Mandinika ny fitondran-tena voajanahary sy ny fitondran-tena nianarana
Mandinika ny fifandraisan’ny biby ^[2]amin’ny hafa ao amin’ny vondrony
Mitady ny anjara toerana sy lanjan’ny fitondran-tena amin’ny fiveloman’ny karazana iray

Mpikaroka malaza

Anisan’ny mpikaroka malaza amin’ny etôlôjia ireto:

Konrad Lorenz: iray amin’ireo rain'ny etôlôjia maoderina, nahazo loka Nobel tamin’ny 1973.
Nikolaas Tinbergen: nanazava ny antony 4 amin’ny fitondran-tena: fiavian’ny fitondran-tena, fiasa ara-tsaina, fivoarana amin’ny fotoana, ary soa azo amin’izany (fonction adaptative).
Jane Goodall: nandinika sy niara-niaina tamin’ny gidro chimpanzé tany Afrika.

Fomba fandalinana

Mampiasa fijerena mivantana amin’ny tontolo voajanahary sy fitsapana amin’ny laboratoara ny etôlôjia, ka amin’ny alalan’ny:

Fanarahana biby ^[3]iray na vondrona biby
Firaketana sy famakafakana ny fihetsika (araka ny fotoana, antony, vokatra)
Fanadihadiana amin’ny alalan’ny sary, horonan-tsary, na fitaovana siantifika hafa

Sampana sy fampiharana

Ny etôlôjia dia ahitana taranja manokana toy ny:

Etôlôjia ara-tsôsialy: fitondran-tenan’ny biby amin’ny fiaraha-monina
Etôlôjia amin’ny fiompiana: fitondran-tenan’ny biby fiompy
Etôlôjia amin’ny biby an-trano: famantarana ny filan’ny biby toy ny alika na saka
Etôlôjia amin’ny olombelona (indraindray): fitondran-tenan'ny zanak'olombelona amin'ny fomba ara-biôlôjia

Jereo koa

Fitondran-tenan’ny biby
Biôlôjia
Zôôlôjia
Psikôlôjia
Siansa momba ny fiainana

[1] ttps://mg.globalvoices.org/2020/08/04/149131/

[2] ttps://mg.globalvoices.org/2016/10/29/90817/

[3] ttps://mg.globalvoices.org/2016/06/02/83373/

[1]

[2]

[3]