Epistilin'ny Apostoly

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny Epistilin'ny Apostoly dia isan'ireo boky apokrifa kristiana izay angamba voasoratra tamin'ny taonjato faha-2 taor. J.K[1] [2]. Isan'ny boky kanonikan'ny Fiangonana ortodoksa etiopiana teoahedo izy nefa tsy nahalala azy indray ny Tontolo Tandrefana raha tsy tamin'ny taonjato faha-20. Ao amin'ny toko miisa 51 dia mitovy endrika amin'ny taratasy ifandrefasana avy amin'ny Apostoly ilay boky ka milazalaza ireo zava-nitranga lehibe teo amin'ny fiainan'i Jesoa, izany dia arakarahin'ny teny ifanaovan'i Jesoa sy ny mpianany.

Ny hampijoro indray ny foto-pampianarana mahitsy kristiana no tanjon'ilay asa soratra, izay mandà ny gnostisisma, indrindra ny fampianaran'i Kerinto (latina: Cerinthus), sy ny doketisma. Na dia ambara ho voasorara taoriana kelin'ny Fitsanganan'i Jesoa tamin'ny maty aza ity asa soratra ity dia miresaka ny amin'i Paoly avy any Tarsisy. Ahitana faminaniana ny amin'ny haharavàn'i Jerosalema sy ny Fiavian'i Jesoa fanindroany koa ilay boky.

Endriky ny lahatsoratra[hanova | hanova ny fango]

Na dia asehon'ny mpanoratra azy ho amin'ny endrika taratasy ifandefasana aza ny Epistilin'ny Apostoly sady sahala amin'izany ny fanombohan'ny 20%n'ny lahatsoratra (toko miisa 10) izay mitantara sy manoritsoritra ny fahaterahan'i Jesoa, ny fitsanganany tamin'ny maty ary ireo fahagagana nataony, dia ivelambelany izany endrika fanehoana izany. Ny ampahany sisa amin'ilay lahatsoratra dia mitantara fahitana sy mitatitra resaka ifanaovan'i Jesoa amin'ny mpianany, izay miendrika fanontaniana miisa 60 any ho any sy toko fohy miisa 41. Io boky io no farany lava indrindra amin'ireo epistily apokrifan'ny Testamenta Vaovao.

Votoatiny[hanova | hanova ny fango]

Mety naorina tamin'ny filazan'ny Testamenta Vaovao ilay epistily (indrindra ny Evanjelin'i Joany) sy ny Apokalipsin'i Petera sy ny Epistilin'i Barnabà ary ny Hermasy Mpiandry Ondry, izay heverina fa vokatry ny tsindrimadry avy amin'Andriamanitra tamin'ny antokon'olona na olona tsirairay nandritra ny taonjato maro teo amin'ny Fiangonana tany am-boalohany.

Fanoherana ny gnostisisma[hanova | hanova ny fango]

Ny lahatsorara manontolo dia mety nosoratana hanoherana ny fampianaran'i Kerinto, na dia voaresaka ao koa ny olona atao hoe Simona (izay angamba i Simona Magy). Mitsikera mafy ny gnostisisma ny votoatin'ny lahatsoratra na dia tsy ahitana ady hevitra fanoherana an'izany aza ao, fa ezaka natao mba hanamafisana ny finoan'ireo tsy manaraka ny fampianarana gnostika ka hanoherana ny fiovam-pinoana ho amin'ny gnostisisma. Mampiasa fomba fanoratra amin'ny lahateny sy fanontaniana miaraka amin'ny fiheverana an'i Jesoa izay be mpitia teo amin'ireo antoko gnostika, mba hitiavan'ireo mpamaky ireo ny epistily.

Na dia izany anefa dia miezaka manantitra io epistily io fa tsy fampianarana miafina no ataony, ary ny votoatiny dia mihatra amin'ny olona rehetra fa tsy natokana ho an'antokon'olona voatondro ary ny olon-drehetra dia afaka mahazo mora foana izany votoatiny izany, ka miavaka be amin'ny fampianarana miafinan'ny gnostisisma izany.

Fanoharana ny amin'ny "virijiny adala"[hanova | hanova ny fango]

Isan'ireo ampahany manan-danja indrindra ny fanoharana ny amin'ireo "Virijiny adala", araka izao:

Ary niteny azy izahay hoe: Tompo, iza no hendry ary iza no adala? Namaly izy hoe: Dimy hendry ary dimy adala; satria ny amin'izy ireo no nilazain'ny mpaminany hoe: "Ireo no zanak'Andriamanitra". Ankehitriny dia henoy ny anaran'izy ireo.

Nefa nitomany izahay sady nanahy ny amin'ireo ireo izay renoky ny torimaso. Hoy izy taminay: Ny dimy hendry dia ny Finoana sy ny Fitiavana sy ny Fahasoavana sy ny Fiadanana ary ny Fanantenana. Ny mpino manana an'izany no ho mpitari-dalana ho an'ireo nino ahy sy an'izay naniraka ahy. Satria izaho no Tompo ary izaho no vady mpampakatra noraisiny; niditra tao amin'ny tranon'ny mpampakatra izy ireo ary nandry niaraka tamiko tamin-kafaliana tao amin'ny efi-tranon'ny ampakarina. Fa ny dimy adala kosa, rehefa natory ka nifoha, dia nankeo amin'ny varavaran'ny efi-tranon'ny mpivady vao ka nandondòna satria nihidy ny varavarana. Dia nitomany izy ireo ary nalahelo mafy fa tsy nisy namoha varavarana azy.

Nanontany azy izahay hoe: Tompo, ary ireo rahavavy hendry tao an-tranon'ny mpampakatra ve nanohy ka tsy namoha varavarana azy ireo, ary tsy nalahelo azy ireo ve izy ireo, na nangataka tamin'ny mpampakatra mba hamoha varavarana azy? Namaly anay izy nanao hoe: Tsy mbola mendrika ny hahazo fitia izy ireo. Hoy izahay taminy: Tompo, amin'ny andro manao ahoana no hidiran'izy ireo noho ny amin'ireo rahavaviny? Dia namaly anay izy hoe: Izay voahidy ao ivelany dia voahidy ao ivelany. Ary hoy izahay taminy: Tompo, izany teny izany ve voafetra? Iza no adala? Hoy izy taminay: Henoinareo ny anarany. Ny Fahalalana sy ny Fahatakarana sy ny Fanoavana sy ny Faharetana ary ny Fitserana ireo. Izy ireo no natory sy isan'ireo nino sy nanambara ny finoany ahy nefa tsy nanatanteraka ny didiko.

(Toko faha-42 sy faha-43)

Ny fitsanganan-ko velona[hanova | hanova ny fango]

Isan'ireo maneho ny maha lahatsoratra fanoheran-kevitra azy ny epistily ka tsongaina manokana ny fananterana ny maha ara-batana ny fitsanganana amin'ny maty mba hanoherany ny doketisma, amin'ny alalan'ny fanasana ireo Apostoly hampitehika ny fanondron'izy ireo eo amin'ny dian-koho sy eo amin'ny ratra vokatry ny fandefonana eo amin'ny taolan-tehezany, ary amin'ny alalan'ny fitadiavana ny dian-tongotra (sahala amin'ny sarisary ao amin'ny Evanjelin'i Joany, izay miendrika famantarana, mba hanoherana manokana ny doketisma fa tsy hanehoana loatra ny tantara).

Ny 20%n'ny lahatsoratra dia natokana hanamafisana ny foto-pampianarana ny amin'ny fitsanganana ara-batana amin'ny maty, izay anoherana ny tsikera ataon'ny Evanjelin'ny Fahamarinana ny amin'izany. Anambaran'ity evanjely ity fa ny fitsanganan'ny tena amin'ny maty dia hiseho alohan'ny fahafatesana, ka tokony ho takarina amin'ny fomba miafina (esoterika) izany. Raha nanontaniana bebe kokoa i Jesoa ny amin'izany zavatra izany dia tezitra, izany dia maneho fa amin'ny mpanoratra an'ity epistily ity dia sady manevatevana no mahatezitra ny fiheveran'ny Gnostika.

Safeli-teny momba an'i Paoly[hanova | hanova ny fango]

Stria ilay lahatsoratra voasoratra amin'ny anaran'ireo Apostoly tamin'ny fotoana nanaraka avy hatrany ny fitsanganan'i Jesoa tamin'ny maty, dia tokony tsy manao an'i Paoly avy any Tarsisy ho ao amin'ny sokajy "Apostoly". Noho ny lanjan'i Paoly sy ny epistily nosoratany ho an'ny Fiangonana tany am-boalohany anefa dia tsy mahagaga raha nisafidy ny hampiditra faminaniana ny hiavian'i Paoly ny mpanoratra. Ny fitantarana ny fanasitranan'i Ananiasy ny fahajamban'i Paoly ao amin'ny Asan'ny Apostoly dia voaova ho fanasitranana nataon'ny tanan'ny iray amin'ireo Apostoly, mba hanehoana fa eo ambany fahefan'izy ireo i Paoly.

Faminaniana[hanova | hanova ny fango]

Mampahatsiahy faminaniana tany aloha ny epistily ka milaza fa hisy Jerosalema vaovao hivoaka avy ao Siria ary ilay Jerosalema taloha dia ho voababo sady horavana (sahala amin'izay niseho tamin'ny taona 70). Izany faminaniana farany izany dia angamba noforonina, satria tsy hita ao amin'ireo asa soratra nialoha azy.

Ny antony iray izay mety nahatonga ilay epistily ho tsy nampiasain'ny fiangonana intsony dia noho ny Fiavian'i Jesoa fanindroany izay ambarany fa hiseho 150 taona aorian'ny fotoana nahazoan'ny Apostoly ny fahitana, nefa tsy nitranga izany. Tsy fantatra raha noheverin'ny Fiangonana katolika ho mirakitra fampianaran-diso ilay lahatsoratra, satria tsy voalaza mazava ao amin'ny literatiora kristiana tranainy ny aminy. Ny Fiangonana ortodoksa teoahedo etiopiana anefa dia manaiky azy ho fampianaram-pinoana marina sady fototra.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Loharano[hanova | hanova ny fango]

  1. New Testament Apocrypha: Gospels and related writings, Volume 1. Wilhelm Schneemelcher, ed., Westminster John Knox Press, 1991 ISBN 0-664-22721-X, p. 251
  2. CE Hill, 1999, The Epistula Apostolorum: An Asian Tract from the Time of Polycarp, p.1