Endometriozy
| Endometriosis | |
|---|---|
| Endometriosis as seen during laparoscopic surgery | |
| Manam-pahaizana manokana momba ny | Gynecology |
| Soritr'aretina | Pelvic pain, infertility[1] |
| Fanombohana mahazatra | 30–40 years old[2][3] |
| Faharetana | Long term[1] |
| Antony | Unknown[1] |
| Antony mety hampidi-doza | Family history[2] |
| Diagnostika | Based on symptoms, medical imaging, tissue biopsy[2] |
| Diagnostika samihafa | Pelvic inflammatory disease, irritable bowel syndrome, interstitial cystitis, fibromyalgia[1] |
| Fisorohana | Combined birth control pills, exercise, avoiding alcohol and caffeine[2] |
| Fitsaboana | NSAIDs, continuous birth control pills, intrauterine device with progestogen, surgery[2] |
| Hatetika | 10% reproductive age females[4] |
| Fahafatesana | ~100 (2015)[5] |
Ny endometriosis dia toe-pahasalamana iray izay itomboan’ny sela mitovy amin’ny ao amin’ny endometrium—ilay sosona mandrakotra ny ao anatin’ny tranonjaza—any ivelan’ny tranonjaza. [1]
Matetika ireo sela ireo no hita eo amin’ny ovaire, ny fantson’atodinaina, ary ny sela manodidina ny tranonjaza; saingy amin’ny tranga tsy fahita firy dia mety hiseho amin’ny faritra hafa amin’ny vatana ihany koa. [2]
Ny soritr’aretina lehibe dia ny fanaintainan’ny valahana sy ny tsy fahafahana miteraka. [3] Manodidina ny antsasaky ny olona voan’ity aretina ity no manana fanaintainana maharitra eo amin’ny valahana, ary eo amin’ny 70% no mahatsapa fanaintainana mandritra ny fadimbolana. [3] Fahita ihany koa ny fanaintainana mandritra ny firaisana ara-nofo. [3]
Ny tsy fahafahana miteraka dia mitranga amin’ny ampahany betsaka amin’ireo vehivavy voakasika. [3] Amin’ny tranga sasany dia mety hiseho ihany koa ny soritr’aretina mifandray amin’ny fivoahan’ny urine na ny fiasan’ny tsinay. [3] Manodidina ny 25%-n’ny vehivavy voan’ny aretina no tsy mampiseho soritr’aretina. [3]
Mety hisy fiantraikany ara-tsosialy sy ara-tsaina ihany koa ny endometriosis. [4]
Tsy mazava tsara ny antony.[1] Anisan'ny mety hampidi-doza ny fananana tantaram-pianakaviana momba ity aretina ity.[2] Mivoaka rà isam-bolana ireo faritra misy endometriosis, ka miteraka fivontosana sy holatra.[1][2] Tsy homamiadana ireo fitomboana vokatry ny endometriosis.[2] Matetika ny aretina dia mifototra amin'ny soritr'aretina miaraka amin'ny sary ara-pitsaboana ; [2] na izany aza, ny biopsy no fomba azo antoka indrindra amin'ny aretina.[2] Ny antony hafa mahatonga ireo soritr'aretina mitovy amin'izany dia ahitana ny aretin'ny valahana, ny aretin'ny tsinay mora tezitra, ny cystitis interstitial, ary ny fibromyalgia.[1] Matetika no diso ny famaritana ny endometriosis, ary matetika ny vehivavy no lazaina amin'ny fomba diso fa tsy dia misy dikany loatra na ara-dalàna ny soritr'aretiny.[6]
Misy porofo vonjimaika milaza fa ny fampiasana fanafody fanabeazana aizana am-bava mitambatra dia mampihena ny mety hisian'ny endometriosis.[7][2] Mety ho fisorohana ihany koa ny fanaovana fanatanjahan-tena sy ny fisorohana ny fisotroana toaka be loatra.[2] Tsy misy fanafody ho an'ny endometriosis, fa misy fitsaboana maromaro mety hanatsara ny soritr'aretina.[1] Mety ho tafiditra ao anatin'izany ny fanafody fanaintainana, fitsaboana hormonina na fandidiana.[2] Ny fanafody fanaintainana atolotra dia matetika fanafody tsy misy steroidal anti-inflammatoire (NSAID), toy ny naproxen.[2] Mety ilaina ihany koa ny fihinanana tsy tapaka ny singa mavitrika ao amin'ny pilina fanabeazana aizana na ny fampiasana fitaovana intrauterine misy progestogen.[2] Mety hanatsara ny fahafahan'ireo tsy afaka miteraka ny agonista hormonina mamoaka gonadotropin (agonista GnRH).[2] Azo ampiasaina hitsaboana ireo izay tsy voafehin'ny fitsaboana hafa ny fanesorana ny endometriozy amin'ny alalan'ny fandidiana.[2]
Endometriose dia misy fiantraikany eo amin'ny 10% eo ho eo amin'ny vehivavy amin'ny taona fiterahana.[4] Tombanana ho 10,8 tapitrisa ny olona voakasik'izany maneran-tany as of 2015[update] [8] Tombanana ho eo amin'ny 6–10% eo ho eo amin'ny vehivavy no voakasik'izany, hoy ny loharanom-baovao hafa.[1] Ny endometriosis dia mahazatra indrindra amin'ireo telopolo sy efapolo taona; na izany aza, mety hanomboka amin'ny zazavavy valo taona izany.[2][3] Vitsy ny fahafatesana vokatr'izany.[9] Ny endometriosis dia voafaritra voalohany ho aretina misaraka tamin'ny taona 1920.[10] Talohan'io fotoana io, dia noheverina ho miaraka ny endometriosis sy ny adenomyosis.[10] Tsy mazava hoe iza no voalohany nilazalaza ny aretina.[10]
References
[hanova | hanova ny fango]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Endometriosis and infertility". Journal of Assisted Reproduction and Genetics 27 (8): 441–7. August 2010. doi:10.1007/s10815-010-9436-1. PMC 2941592. PMID 20574791. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2941592.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 "Endometriosis". womenshealth.gov. 13 February 2017. Archived from the original on 13 May 2017. Retrieved 20 May 2017.
- 1 2 McGrath, Patrick J. (2013). Oxford Textbook of Paediatric Pain. OUP Oxford.
- 1 2 (2020) “2. Endometriosis and related conditions”, Female genital tumours: WHO Classification of Tumours, 5th, Lyon (France): International Agency for Research on Cancer, 170-173.
- ↑ Wang H, Naghavi M, Allen C (October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/S0140-6736(16)31012-1. PMC 5388903. PMID 27733281. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5388903.
- ↑ "The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review". Human Reproduction Update 19 (6): 625–39. 1 November 2013. doi:10.1093/humupd/dmt027. PMID 23884896.
- ↑ "Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis". Human Reproduction Update 17 (2): 159–70. 1 March 2011. doi:10.1093/humupd/dmq042. PMID 20833638.
- ↑ Vos, Theo; Allen, Christine; Arora, Megha; Barber, Ryan M.; Bhutta, Zulfiqar A.; Brown, Alexandria; Carter, Austin; Casey, Daniel C. et al. (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5055577.
- ↑ "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet 385 (9963): 117–71. January 2015. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4340604.
- 1 2 3 (2012) Endometriosis: Science and Practice. John Wiley & Sons.