Hankany amin'ny vontoatiny

Doloïe (Poeta Betsimisaraka)

Avy amin'i Wikipedia

Doloïer, tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta malagasy avy amin’ny foko Betsimisaraka, teraka tao Antalaha, faritra Sava, avaratr’atsinanan’i Madagasikara.

Fiainana manokana

[hanova | hanova ny fango]

I Doloïer dia teraka tao Antalaha, any amin’ny avaratr’atsinanan’i Madagasikara. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina Betsimisaraka. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».[1]

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.[1]

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i Dox.[1]

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i Momo Jaomanonga sy Fanony Fulgence, dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.[1]

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny Betsimisaraka izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

Asa sorany

[hanova | hanova ny fango]

Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny Betsimisaraka amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.[1]

Ny Betsimisaraka dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».[2]

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:

  • Fitiavana tsy misy fanavahana
  • Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora
  • Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka
  • Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina[1]

Asa manan-danja

[hanova | hanova ny fango]

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.[1]

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.[1]

Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina

[hanova | hanova ny fango]

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.[1]

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).[1]

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.[1]

Asa hafa sy tetikasa

[hanova | hanova ny fango]

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:

  • Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003
  • Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”
  • Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny
  • Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy[1]

Tetikasa ho avy

[hanova | hanova ny fango]

Anisan’ny tetikasa kasainy:

  • Famoahana boky tononkalo roa
  • Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)
  • Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”[1]

Lova sy fiantraikany

[hanova | hanova ny fango]

Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.[3]

Jereo koa

[hanova | hanova ny fango]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique
  2. ↑ Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka
  3. ↑ Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar

Rohy ivelany

[hanova | hanova ny fango]

Jereo koa

[hanova | hanova ny fango]