Doloïe (Poeta Betsimisaraka)
Doloïer, tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta malagasy avy amin’ny foko Betsimisaraka, teraka tao Antalaha, faritra Sava, avaratr’atsinanan’i Madagasikara.
Fiainana manokana
[hanova | hanova ny fango]I Doloïer dia teraka tao Antalaha, any amin’ny avaratr’atsinanan’i Madagasikara. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina Betsimisaraka. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».[1]
Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.[1]
Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i Dox.[1]
Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i Momo Jaomanonga sy Fanony Fulgence, dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.[1]
Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny Betsimisaraka izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.
Asa sorany
[hanova | hanova ny fango]Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny Betsimisaraka amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.[1]
Ny Betsimisaraka dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».[2]
Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
- Fitiavana tsy misy fanavahana
- Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora
- Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka
- Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina[1]
Asa manan-danja
[hanova | hanova ny fango]Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.[1]
Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.[1]
Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina
[hanova | hanova ny fango]I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.[1]
Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).[1]
Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.[1]
Asa hafa sy tetikasa
[hanova | hanova ny fango]Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
- Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003
- Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”
- Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny
- Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy[1]
Tetikasa ho avy
[hanova | hanova ny fango]Anisan’ny tetikasa kasainy:
- Famoahana boky tononkalo roa
- Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)
- Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”[1]
Lova sy fiantraikany
[hanova | hanova ny fango]Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.
Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.[3]
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Loharano
[hanova | hanova ny fango]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique
- ↑ Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka
- ↑ Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar
Rohy ivelany
[hanova | hanova ny fango]- No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique