Demônôlôjia

*Dictionnaire Infernal*, nataon' i Collin de Plancy, 1818

Ny demônôlôjia dia fandalinana, fampianarana, finoana ary angano momba ny demony na ny demonia sy ny antanantohatra na ambaratonga misy ao aminy.

Arakaraka ny zava-misy manodidina dia azo ilazana fandalinana ao anatin' ny teôlôjia, ao amin' ny foto-pampianarana ara-pivavahana, na ao amin' ny ôkoltisma. Ao amin' ny fivavahana maro dia mahakasika ny fandalinana ny ambaratongan' ny demony izany. Ny demony na demonia dia mety ho fanahy nisaraka amin' ny vatan' olombelona, na fanahy tsy mbola nipetraka na oviana na oviana tanaty vatana azo tsapain-tanana.

Matetika no misy manavaka ireo sokajy roa ireo, indrindra fa ny Melaneeiana sy ny vondrona afrikanina maro ary ny hafa. Ny jiny ao amin' ny slamo, ohatra, dia tsy azo ampitovina amin' ny fanahin' olombelona niova. Ireo sokay ireo koa dia matetika no heverina ho misy vokany mitovy, ohatra. ny aretina.

Fiforonan-teny

Ny teny hoe demônôlôjia dia avy amin' ny teny grika hoe δαίμων / daimōn ("andriamanitra", "fahefan' andriamanitra") sy ny hoe λογία / logia ("firesahana", "fandalinana", "siansa").

Demônônôlôjia tamin' ny Andro Taloha

Demônônôlôjia mesôpôtamiana

Nino ny Mesôpôtamiana tamin' ny Andro Taloha fa ny tontolo ambanin' ny tany (Kur) dia fonenan' ny demony maro, izay antsoina indraindray hoe "taranak' i Arali". Indraindray ireo demonia ireo dia mety handao ny tontolo ambanin' ny tany ary hampihorohoro ny olona eto ambonin' ny tany. antatra amin' ny anrarana hoe galla ny kilasin' ny demony izay ninoana fa mipetraka any amin' ny tontolo ambanin' ny tany; ny tanjon' izy ireo voalohany dia toa ny hitarika ny olona maty ho any Kur. Matetika izy ireo no resahina ao amin' ny lahatsoratra majika, ary misy amin' ireo lahatsoratra ireo no milaza azy ho fito. Tononkalo maro voatahiry no milaza ny fitondran' ny galla ny andriamanitra Dumuzid ho any amin' ny tontolo ambanin' ny tany. Sahala amin' ny demony hafa anefa dia mety ho tsara fanahy koa ny galla ary, ao amin' ny Hira fiderana avy amin' ny mpanjaka Gudea tany Lagash (tokony tamin' ny taona 2144 – 2124 tal JK), dia nisy andriamanitra madinika iray antsoina hoe Ig-alima izay lazaina ho "galla lehiben' i Girsu". Tsy nanaovana fanompoam-pivavahana tao amin' ny fivavahana mespôtamiana ny demony satria "tsy mahalala na hanina na zava-pisotro, tsy mihinana fanatitra koba ary tsy misotro fanatitra aidina".

Demônôlôjia abrahamika

Ao amin' ny jodaisma

Ny jodaisma dia tsy manana demônôlôjia na karazana fampianarana momba ny demony na demonia. Ny fampiasana ny anarana hoe 'Losifera' dia avy amin' ny Bokin' i Isaia (14:3–20), andalan-teny izay miresaka momba ny faharesen' ny mpanjaka babilôniana manokana, izay omeny anarana an' ohatra izay mampahatsiahy ilay antsoina amin' ny teny malagasy hoe "kintana fitarik' andro" (amin' ny teny latinina, lucifer, midika hoe "mpitondra hazavana", avy amin' ny teny hoe lucem ferre).

Misy ohatra mihoatra ny iray ao amin' ny fedrà sy ny lovantsofina jiosy tamin' ny Andro Antenatenany izay voalaza fa niresaka momba ny fisehoan' ny demonia, araka ny asehon' ny anjely Grigori, i Lilith (לִילִית / Līlīṯ) izay nandao an' i Adama, demonia toy ny vampira, ny fanahy mikorontana ao amin' ny lovantsofina jiosy toy ny dybbuk (דיבוק).

Demônôlôjia kristiana

Tao amin' ny kristianisma, hatramin' ny fiafaran' ny taonjato faha-13 dia tsy dia nisy mpiraharaha firy ny resaka demony. Nanomboka nifantoka tamin' ny fandalinana ny Ratsy ny teôlôjiana. Namporisihin' ny fitondrana ambony ao amin' ny Eglizy katôlika sy ny Papa tenany ny demônôlôjia.

Ao amin' ny Testamenta Vaovao

"Ary nony hariva ny andro, dia nentin' ny olona tany aminy ny demoniaka maro; ary ny teniny ihany no namoahany ny fanahy ratsy, ary izay narary rehetra dia nositraniny avokoa" (Matio 8:16, Ny Baiboly).

"²⁴Raha mivoaka amin' ny olona ny fanahy maloto, dia mandeha mitety ny tany tsy misy rano izy, mitady fitsaharana; ary rehefa tsy mahita, dia hoy izy: Hody any an-tranoko izay nivoahako aho. ²⁵Ary nony tonga izy, dia hitany fa voafafa sy voavoatra ny trano. ²⁶Ary dia mandeha izy ka mitondra fanahy fito hafa koa ratsy noho izy; dia miditra ireo ka mitoetra ao; ary ny faran' izany olona izany dia ratsy noho ny voalohany." (Lioka 11:24–26, Ny Baiboly).

"¹³Fa Apostoly sandoka izy ireny, mpiasa mamitaka, ka dia mampiova ny endriny ho tahaka ny Apostolin' i Kristy. ¹⁴Ary tsy mahagaga izany, fa Satana aza mampiova ny endriny ho tahaka ny anjelin' ny mazava. ¹⁵Koa tsy zavatra lehibe tsy akory, raha ny mpanompony koa no mba mampiova ny endriny ho tahaka ny mpanompon' ny fahamarinana; nefa ny farany ho araka ny asany ihany." (2 Kôrintiana 11:13-15, Ny Baiboly).