Baniany
Ny Baniany na Baniana eto Madagasikara dia mpivarotra teratany indô-pakistaney (karàna), indrindra avy amin' ny vondrom-piarahamonina gojaraty sy mozilmana (indrindra fa Bôra sy Kôja), nefa ahitana koa Hindoa. Ny fisian' izy ireo teto amin' ny nosy dia efa taonjato maro, ary nitombo be tamin' ny taonjato faha-19 nandritra ny fanjanahantany frantsay.
Famotoran-teny
[hanova | hanova ny fango]Avy amin' ny teny sanskrita hoe वाणिज / vāṇijá, izay midika hoe "mpivarotra", izay tonga teto amin' ny alalan' ny fiteny indiana toy ny teny gojaraty hoe વાણિયો / vāṇiyo na hindy hoe बनिया / baniyā avy eo arabo hoe بنيان / baniyan sy pôrtogey hoe baniano. ny teny hoe baniany. Niova kely rehefa tany ivelan' ny Tontolo Indiana ny hevitry io teny io, ka lasa nanondro manokana ny mpivarotra, ny mpitahiry vola, ny mpiantoka na mpanakalo vola manam-piaviana indianina na hindoa indiana mihitsy aza. Ao amin' ny La Cosmographie universelle de tout le monde (1575) dia mampiasa ny teny hoe bancani, izay anondroany ny "mpikambana ao amin' ny sekta brahmanika izay miavaka amin' ny haingany ara-barotra" i François de Belleforest.
Tantarany
[hanova | hanova ny fango]Teratany avy any Gujarat sy Sindh (faritra any India sy any Pakistana ankehitriny) ny Baniany. Tonga teto Madagasikara izy ireo mba hanao raharaham-barotra, nanararaotra ny varotra an-dranomasina mampitohy an' i Afrika Atsinanana amin' i India ary ny Ranomasimbe Indiana. Voamarina tsara ny fisian' izy ireo talohan' ny fanjanahantany frantsay, saingy nandritra ny fitantanan' ny mpanjanaka no nitombo ny andraikitr' izy ireo ara-toekarena.
Anjara asa amin' ny toekarena
[hanova | hanova ny fango]Niavaka manokana ny Baniany tamin' ny fanaovana varotra antsinjarany sy ambongadiny: nampiditra sy namolavola lalam-barotra momba ny varotra lamba sy sakafo ary vokatra vita hodina izy ireo. Havanana koa izy ireo teo amin' ny fampisamboram-bola sy ny famatsiam-bola tsy manaraka fombafomba ara-dalàna: matetika izy ireo no mpanelanelana ara-bola, indrindra amn' ny fampitrosana ny mponina eo an-toerana sy ny voanjo mpanjanaka. Ao koa ny fanafarana sy fanondranana entana: izy ireo no nampifandray an' i Madagasikara sy i India ary ny faritra maro hafa ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Any amin' ny tanàna maromaro eto Madagasikara, indrindra fa i Mahajanga, i Toamasina, Antsiranana ary Antananarivo, dia niroborobo sy nanamarika ny tontolon' ny varotra ny fianakaviana baniany maro.
Kolontsaina
[hanova | hanova ny fango]Matetika ny Baniany no nitazona ny kolontsainy sy ny fivavahany. Mbola maro no miteny hindy, gojaraty na ordo, ary manaja tanteraka ny fitsipiky ny sakafo sy ny fitafian' ny vondrom-piarahamonina misy azy ny sasany. Na izany aza dia nitarika ho amin' ny fifampikasohan' ny kolontsaina ihany koa ny fifandraisan' izy ireo amin' ny fiarahamonina malagasy.
Fihen-danja
[hanova | hanova ny fango]Nanomboka tamin' ny taompolo 1970, tamin' ny fitondran' i Didier Ratsiraka izay nisian' ny fanaovana ho fananam-pirenena ny toekarena, dia maro ny Indô-Pakistaney no nandao an' i Madagasikara ka nankany amin' ny toerana hafa toa an' i Frantsa, i Kanada na i La Réunion. Na izany aza, nisy ny nijanona ary mbola mitana anjara toerana lehibe eo amin' ny toekarena malagasy. Amin' izao fotoana izao dia tsy hita firy loatra ny Baniany eto Madagasikara raha oharina amin' ny teo aloha, nefa fianakaviana indô-pakistaney maro no mbola manjaka eo amin' ny varotra sy ny indostria.
Boky
[hanova | hanova ny fango]- Sophie Blanchy, Karana et Banians : les communautés commerçantes d'origine indienne à Madagascar, L'Harmattan, 1995, 346 p. (ISBN 9782738426567)