Apokalipsin'i Joany

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Apokalipsan'i Joany)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
I Joany tao amin'ny nosy Patmosy, nataon'i Hans Burgkmair the Elder, taona 1518.

Apokalipsin'i Joany, na Apokalypsin'i Jaona na Apokalipsy, Fanambaràn'i Jesoa Kristy na Fanambaràna no iantsoana ny boky kanonika farany ao amin'ny Baiboly kristiana, ao amin'ny Testamenta Vaovao, izay misy faminaniana momba ny andro farany sy ny fitsarana farany. Mety ho teo anelanelan'ny taona 60 sy 96 no nanoratana azy.

Votoatiny

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe Apokalipsy dia avy amin'ny teny grika hoe Ἀποκάλυψις / Apokalupsis izay midika hoe "fanambaràna" "ala sarona" na "fanalana voaly" araka ny andalana voalohany ao amin'ilay boky hoe Ἀποκάλυψις Ἰησού Χριστού / Apokálupsis Iēsou Khristoũ izay midika hoe: "Fanambaràn'i Jesoa Kristy". Ny hoe Ἀποκάλυψις Ἰωάννου / Apokálupsis Ioánnou no nadika hoe Apokalpsin'i Joany (na Apokalipsin'i Jaona).

Ny Protestanta malagasy dia manoratra hoe Apokalypsy fa ny Katolika kosa manao hoe Apokalipsa.

Fanoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny mpanoratra ny Apokalipsy araka ireo Kristiana tany aloha[hanova | hanova ny fango]

Ny Apokalipsy na Apokalipsa no hany boky ao amin'ny Testamenta Vaovao izay manonona ny mpanoratra azy ho i Joany na Jaona[1]. Tamin'ny tenantenan'ny taonjato faha-2 nanondro an'i Joany zanak'i Zebedeo na Jaona zanak'i Zebedio (izay isan'ireo mpianatr'i Jesoa na Jesosy) ho naoratra ny Apokalipsy i Jostinosy avy any Napolisy (na Jostinosy Martiry na Martira) sady nilaza fa io mpianatra io, rehefa afaka tamin'ny fonja tany Patmosy, dia niverina tany Efesosy izay nonenany mandra-pahatongan'ny fanapahan'ilay emperora romana atao hoe Traiano tamin'ny taona 98 taor. J.K. Taty aoriana dia nilaza i Ireneo avy any Logdanoma fa io apostoly io ihany koa no nanoratra ny epistily telo[2]. I Papiasy avy any Hierapolisy dia nanao an'i Joany Antidahy na Jaona Loholona izay angamba mpianatr'i Joany Apostoly, izay lasa mpiadraikitra ny fiangonana tany Efesosy tamin'ny faramparan'ny taonjato voalohany. Tamin'ny taonjato faha-3 anefa dia nanao fanadihadiana ny lahatsoratra i Denisiosy avy any Aleksandria ka nanatsoa-kevitra fa ny Apokalipsy dia tsy nosoratan'ilay mpanoratra ny Evanjelin'i Joany (na Filazantsaran'i Jaona) sady tsy nosoratan'ilay Joany izay lazainy fa nanoratra ny epistily telo amin'ny anaran'iJoany; nanaraka ny hevitr'i Papiasy izy ka nilaza fa i Joany Antidahy ny nanioratra ny Apokalipsy[3]. Tamin'ny taonjato faha-4 dia nilaza koa i Eosebio avy any Kaisarea, izay nanaraka ny hevitr'i Polikarposy avy any Smirna sy i Denisiosy avy any Aleksandria, fa i Joany Antidahy no nanoratra ny Apokalipsy[4].

Ny hevitry ny mpikaroka ankehitriny[hanova | hanova ny fango]

Ny mpanoratra ny Apokalipsy[hanova | hanova ny fango]

Tsy fantatra ny nanoratra ny Apokalipsy. Inefatra ilay mpahita no manonona ny anarany ho i Joany, izay anarana be mpitondra ao amin'ny Testamenta Vaovao. Ity Joany resahiny ity dia milaza ny tenany fa natao sesitany an-tery tany amin'ny nosy Patmosy (na Patmo) "noho ny amin' ny tenin' Andriamanitra sy ny fanambaran' i Jeso" (Apo. 1.9)[5], noho ny fiheverana azy ho mpampiely hevitra tsy marina angamba[6].

Araka izany dia ny famafakana aman-tsikera lahatsoratra ankehitriny dia manohitra ny lovatsofina[7] satria tsy misy zavatra ahafahana manondro mazava an'ilay Joany tao Patmosy ho i Joany Apostoly[8], ny mpanoratra rahateo tsy milaza ny tenany ho izany fa milaza ny tenany fotsiny ho "mpanompo"[8], sady milaza fa ny vondron'ny Apostoly dia zavatra efa nivaliona any amin'ny lasa (Apo 18.20; Apo 21. 4)[9] [10]. Tsy nampiasainy koa ny anaram-boninahitra hoe "Antidahy" na "Loholona" (grika: πρεσβύτερος / presbutéros) (tsy araka ny lazain'i Papiasy)[1].

Mety olona nanana ny maha izy azy teo amin'ny fiangobnana jodeo-kristiana tany Azia Miora tao ami'ireo Fiangonana fito (Efesosy, Smirna, Pergamosy, Tiatira, Sardisy, Filadelfia ary Laodikea.) izay iresahany izy ka ny lahatsoratra dia mitarika amin'ny fiheverana fa mpaminany mpandehandeha izy[1], angamba navahan'ny fahefam-piangonana manokana tamim'ireo mpaminany maro hafa[11].

Araka ny famakafakana sy ny fanadihadiana lahatsoratra izay mahita fa ny fiteny grika nampiasain'ny mpanoratra dia mahantra kokoa noho izay nampiasaina tamin'ny fanoratana ny boky rehetra ao amin'ny Testamenta Vaovao, dia azo lazaina fa mety ny fiteny arameana na ny fiteny hebreo no fitenin'ilay nanoratra ny Apokalipsy. Izany dia manamarina ny petra-kevitry ny mpikaroka milaza fa mpaminany apokaliptika jodeo-kristiana nandositra an'i Palestina noho ny fikomiana jiosy tamin'ireo taona 60 sy nialokaloka tany Azia Minora (angamba tany Efesosy) i Joany talohan'ny nanaovana sesitany azy ao amin'ny nosy Patmosy, fa tsy noho ny "fanenjehana nataon'i Dimitiano", araka ny lovantsofina kristiana namboarin'ireo mpiaro ny finoana (apolojeta kristiana) tamin'ny taonjato faha-2, izay mifototra amin'ny fampielezan-kevitra nataon'ireo Senatera romana hanaratsiana ny fahatsiarovana an'i Domitiano[12]; mampiahiahy ny ankamaroan'ny mpahay tantara rahateo koa ny fisian'izany fanenjehana ny Kristiana manokana tany Azia Minora izany[13] [12].

Ny fifandraisan'ilay mpanoratra ny Apokalipsy amin'ny lovantsofina sy ny sekoly johanika dia mbola iadian-kevitra amin'izao taonjato fagha-21 izao, satria maro ny zavatra iraisan'ireo asa soratra ireo sy ny tsy fitoviany na amin'ny endri-panoratana izany na amin'ny teolojiany[14]. Ny ankapmaroan'ny mpikaroka dia mirona amin'ny fampiombonana an'i Joany avy any Patmosy amin'ny firehana johanika, na dia mety nisy ihany aza ny fifandraisana[15].

Ny fotoana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Ny ankamaroan'ny mpanadihady lahatsoratra ankehitriny dia miombok-kevitra ny amin'ny fotoana nanoratana ny Apokalipsy tamin'ny faramparan'ny fotoana nanapahan'i Domitiano[16], teo anelanelan'ny taona 60[17] sy 96[18]. I Domitiano dia nampandroso ny fanompoam-pivavahana atao amin'ny emperora, indrindra tao Azia Minora, araka ny filazan'ny Apokalipsy (Apo 2.13 sy Apo 13)[19]. Izany fanompoam-pivavahana izany dia nanafintohina ny Kristiana, izay nahiahin'ny emperora ho vondrona mitarka ny vahoakany ho amin'ny fanompoana andriamanitra sady tsy aseho an-tsary no tsy hita vatana[20]. Izany fanazavana izany dia efa nisy hatry ny ela teo amin'ny famakafakana ny Apokalipsy nefa mifandray amin'ny "fanenjehana nataon'i Domitiano" izay mampiahiahy ny mpahay tantara ny fahamarinany[21].

Misy koa ireo daty hafa alohaloha kokoa natolotry ny mpikaroka tantara sasany. Ny voalohany dia manao ny fotoana nandraiketana an-tsoratra ny Apokalipsy tokony hio tamin'ny taona 80 araka an'i Israël Knhol sy i B. J. Capper. Ny iray hafa koa dia manombana izany daty izany ho tamin'ny fotoana naha emperora an'i Nero (na Nerona) izay maty tamin'ny taona 68; ity daty ity dia mifamatotra amin' ny lovantsofina momba ny fanenjehana nataon'i Nero ny Kristiana resahina ao amin'ny fahitana apokaliptika. Nefa raha miseho i Nero, izay nalaza tamin'ny fanenjehana ka nataon'ny Kristiana ho ny Antikristy, ka mety niteraka ny fampitahana azy tamin'i Domitiano, ny fanenjehany Kristiana dia tsy nihoatra ny fari-tanin'i Roma. Mifanohitra amin'izany ny fanakotabasana sy ny fampijaliana nataon'i Domitiano ny Kristiana - izay mety nisy nanda ny hanao ny fanompoam-pivavahana ampahibemaso - izay mety nivelatra kokoa, indrindra tany Azia Minora sy tany Plestina[22]. Ny lovantsofina taty aoriana, vokatry ny fanenjahana mafy kokoa, dia mety nanitatra ny fitantarana ny herisetra natao amin'ny Kristiana sady nanao an'ireo emperora roalahy ireo ho samy meloka[23].

Fizaràn'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Azo zaraina dimy ny Bokin'ny Apokalipsy:

1. Hafatra mialoha ho an’ny Fiangonana (1.1 – 3.22)

2. Ny Zanak’ondry sy ny fanarahana azy (4.1 – 7.17)

3. Fitsofan’ny anjely ireo trompetra fito (8.1 – 11.19)

4. Ny fitsapana hahazo ny Fiangonana (12.1 – 16.21)

5. I Babilona sy i Jerosalema vaovao (17.1 – 22.21)

Toy izao ny antsipirian’ireo fizaràna tsirairay ireo:

Hafatra mialoha ho an’ny Fiangonana (1.1 – 3.22)[hanova | hanova ny fango]

Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 236.png

Fanehoana ankapobeny ny Fanambaràna (1.1-3)[hanova | hanova ny fango]

  1. Teny mialoha (1.1-5)
  2. An’i Jesosy ny Fanambaràna (1.6-8)

Fahitana ny amin’ny Zanak’olona (1.9-20)[hanova | hanova ny fango]

  1. Ny zavatra nanjo an’i Joany tamin’ny fiandohan’ny fahitana (1.9-11)
  2. Fitoeran-jiro fito sy ilay toy ny Zanak’olona (1.12-13)
  3. Ilay manana loha sy volo fotsy (1.14-15)
  4. Ilay mitana ny kintana fito (1.16-20)

Taratasy ho an’ny anjelin’ny fiangonana fito (2.1 – 3.13)[hanova | hanova ny fango]

  1. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Efesosy (2.1-7)
  2. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Smirna (2.8-11)
  3. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Pergamosy (2.12-17)
  4. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Tiatira (2.18-29)
  5. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Sardisy (3.1-6)
  6. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Filadelfia (3.7-13)
  7. Taratasy alefa amin’ny anjelin’ny fiangonana any Laodikea (3.14-22)

Ny Zanak’ondry sy ny fanarahana azy (4.1 – 7.17)[hanova | hanova ny fango]

Eo am-pelan-tanan’ny Zanak’ondry ny ho avin’izao rehetra izao (4.1 – 5.14)[hanova | hanova ny fango]

  1. Ny ao amin’ny Lapan’Andriamanitra (4.1-11)
  2. I Kristy mpamonjy (5.1-12)
Ireo mpitaingin-tsoavaly efatra ao amin'ny Apokalipsy, nataon'i Viktor Vasnetsov, taona 1887.

Vahan’ny Zanak’ondry ny tombokase fito amin’ilay boky (6.1-17)[hanova | hanova ny fango]

  1. Tombokase voalohany: soavaly fotsy: i Kristy (6.1-2)
  2. Tombokase faharoa: soavaly mena: ny mpanenjika ny Kristiana (6.3-4)
  3. Tombokase fahatelo: soavaly mainty: mosary (6.5-6)
  4. Tombokase fahefatra: soavaly hatsatra: fahatesana (6.7-8)
  5. Tombokase fahadimy: ireo olona miakanjo fotsy: ny maritiry (6.9-11)
  6. Tombokase fahenina: ny fahatezeran’Andriamanitra: hesorina ny rivotra rehetra (6.12-17)
  7. Tsy haninona ireo mpanompon’Andriamanitra (7.1-17)
  8. Tombokase fahafito sy ny vavak’ireo olo-marina (8.1-5)
Ny Trompetra fito sy ilay anjely nitondra fandorana emboka manitra, taona 1000.

Fitsofan’ny anjely ireo trompetra fito (8.1 – 11.19)[hanova | hanova ny fango]

Fitsofana ireo trompetra enina voalohany: loza (8.1 – 9.21)[hanova | hanova ny fango]

  1. Ny trompetra voalohany: havandra sy afo ary ra (8.6-7)
  2. Ny trompetra faha-2: toy ny tendrombohitra mirehitra afo (8.8-9)
  3. Ny trompetra faha-3: latsaka tamin’ny tany ny kintana (8.10-11)
  4. Ny trompetra faha-4: maizina ny 1/3n’ny masoandro sy ny volana ary ny kintana (8.12-13)
  5. Ny trompetra faha-5: potraka ilay Kintana: i Satana (9.1-12)
  6. Ny trompetra faha-6: novahana ny anjelin’i Satana any Eofrata (9.13-21)

Hafatr’i Kristy sy ny fijoroan’ny Fiangonana ho vavolombelona (10.1 – 11.14)[hanova | hanova ny fango]

  1. Ilay boky kely sady mamy no mangidy (10.1-11)
  2. Ny tempoly sy ireo vavolombelona (11.1-14)

Fitsofana ny trompetra fahafito: azon’i Kristy ny fanjakana (11.15-19)[hanova | hanova ny fango]

  1. Efa azon’i Kristy ny Fanjakana (11.15-16)
  2. Tsy misy loza fa fiderana no re (11.17-19)

Ny fitsapana hahazo ny Fiangonana (12.1 – 16.21)[hanova | hanova ny fango]

Ireo mpiara-dia amin’ny Dragona sy ny Bibidia (12.1- 13.18)[hanova | hanova ny fango]

  1. Ilay vehivavy nitafy masoandro sy ny Dragona (12.1-17)
  2. Namindra fahefana tamin’ny Bibidia (13.1-10)
  3. Ilay mpaminany sandoka sy ny isa 666 (13.11-18)
Ilay Andro lehiben'ny fahatezeran'Andriamanitra, nataon'i John Martin, 1852.

Handresy ny mpanara-dia ny Zanak’ondry (14.1 – 15.4)[hanova | hanova ny fango]

  1. Ny mpanara-dia ny Zanak’ondry (14.1-5)
  2. Fanambaran’ny anjely mialoha ny andron’ny fitsarana (14.6-13)
  3. Fijinjana sy fiotazana ny firenena (14.14-20)
  4. Hiran’i Mosesy sy ny Zanak’ondry (15.1-8)

Ny loza naidina avy amin’ny lovia fito (16.2-21)[hanova | hanova ny fango]

  1. Lovia voalohany: vay ratsy (16.2)
  2. Lovia faha-2: loza tao an-dranomasina (16.3)
  3. Lovia faha-3: ony sy rano lasa ra (16.4-7)
  4. Lovia faha-4: masoandro mandoro (16.8-9)
  5. Lovia faha-5: aizim-pito (16.10-11)
  6. Lovia faha-6: ritra ny ony Eofrata (16.12-16)
  7. Lovia faha-7: loza tamin’ny rivotra (16.17-21)

I Babilona sy i Jerosalema vaovao (17.1 – 22.21)[hanova | hanova ny fango]

Famaizana an’i Babilona (17.1 – 19.10)[hanova | hanova ny fango]

  1. I Babilona vehivavy janga sy ny bibidia (17.1-18 )
  2. Hianjera i Babilona (18.1-8)
  3. Tokony hiala an’i Babilona ny vahoakan’Andriamanitra (18.4-8)
  4. Fitomaniana an’i Babilona (18.9-24)
  5. Hiram-pandresena any an-danitra (19.1-19)

Fandringanana ireo firenena tsy mino[hanova | hanova ny fango]

  1. Ady eskatolojika voalohany: fandresen’ny Teny (19.1-10)
  2. Fanjakana 1000 taona (20.1-6)
  3. Ady eskatolojika faharoa (20.7-10)
  4. Fitsarana ny firenena rehetra sy ny bokin’ny fiainana (20.11-15)

Fanavaozana ny zavatra rehetra (21.1 - 22.5)[hanova | hanova ny fango]

  1. Lanitra sy tany ary Jerosalema vaovao (21.1-27)
  2. Ny ranon’aina sy ny hazon’aina ary fanatrehana ny tavan’Andriamanitra (22.1-5)

Teny famaranana fanomezan-toky (22.6 - 21)[hanova | hanova ny fango]

  1. Sambatra izay mitandrina ny teny (22.6-7)
  2. Aza miankohoka afa-tsy amin’Andriamanitra (22.8-11)
  3. Indro avy faingana Aho (22.12-17)
  4. Fitandremana ny teny faminaniana (22.18-21)

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

  1. 1,0 1,1 et 1,2 Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 420
  2. Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 394
  3. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 859.
  4. Paulin Poucouta, « L'Apocalypse johannique », dans Michel Quesnel et Paul Gruson (dirs.), La Bible et sa culture, vol. II, Desclée de Brouwere, 2001. p. 461.
  5. Izaho Joany, rahalahinareo sy namanareo amin' ny fahoriana sy fanjakana ary fandeferana ao amin' i Jeso-Kristy, dia tao amin' ny nosy anankiray atao hoe Patmosy, noho ny amin' ny tenin' Andriamanitra sy ny fanambaran' i Jeso. (Apo. 1.9, Ny Baiboly Masina).
  6. Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 395
  7. Marcel Simon, André Benoit, Le judaïsme et le christianisme ancien, Presses universitaires de France, coll. « Nouvelle Clio », Paris, 1998(ISBN 2-13-045723-1), p. 226
  8. 8,0 et 8,1 Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 420.
  9. "Mifalia noho ny nanjò azy hianao, ry lanitra, sy hianareo olo-masina, mbaminareo apostoly sy mpaminany koa, fa fanomezan-drariny anareo no nanamelohan' Andriamanitra azy." (Apo 18.20, Ny Baiboly Masina)
  10. "Ary hofafany [Andriamanitra] ny ranomaso rehetra amin' ny masony; ary tsy hisy fahafatesana intsony, sady tsy hisy alahelo, na fitarainana, na fanaintainana; fa efa lasa ny zavatra taloha." (Apo 21.4, Ny Baiboly)
  11. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 860, note 67.
  12. 12,0 et 12,1 Marie-Françoise Baslez, Bible et histoire : Judaïsme, hellénisme, christianisme, Gallimard, coll. « Folio histoire », 1998 (ISBN 2-07-042418-9), p. 371.
  13. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 859.
  14. Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 421.
  15. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 860.
  16. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 831.
  17. K. L. Gentry, Before Jerusalem fell, 420 p. (vakio eto [tahiry])
  18. Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 395.
  19. Fantatro ny itoeranao, dia eo amin' ny misy ny seza fiandrianan' i Satana; nefa mitana mafy ny anarako hianao, ka tsy nandà ny finoana ahy na dia tamin' ny andron' i Antipasy martiriko aza, izay lehilahy mahatoky ahy sy novonoina teo aminareo, dia teo amin' izay onenan' i Satana. (Apo 2.13, Ny Baiboly Masina)
  20. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 864
  21. Elian Cuvillier, « L'Apocalypse de Jean », dans Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament, Genève, Labor et Fides, 2008, p. 423-424.
  22. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 864.
  23. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (ISBN 978-2-227-48252-4), p. 865.