Fiakaran'i Jesosy (fety)

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Andro niakarana)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Fiakaran'i Jesosy any an-danitra - nataon'i Gebhard Fugel, taona 1893.

Ny Fiakaran'i Jesosy na Fiakaran'i Jesoa na Fiakarana fotsiny na Andro niakarana dia fety kristiana ahatsiarovana sy ankalazana ny andro niakaran'i Jesosy Kristy any an-danitra efapolo andro aorian'ny Paska ary folo andro alohan'ny fankalazana ny nilatsahan'ny Fanahy Masina, dia ny Pentekosta. Manamarika ny fihaonana farany teo amin'i Jesosy sy ireo mpianany taorian'ny Fitsanganany tamin'ny maty izany. Famantarana ny fomba vaovao anatrehan'i Jesosy Kristy, izay tsy ho hita intsony ara-batana eto amin'ity tontolo tsapa ity ny Fiakaran'i Jesosy. Mialoha lalana ny fiainana mandrakizay ho an'ny Kristiana izany.

Ny Alakamisin'ny andro niakarana dia ankalazaina eo anelanelan'ny 30 Avrily sy 3 Jona ho an'ny fiangonana manaraka ny tetiandro gregoriana. Ny nifidianana ny andro Alakamisy dia fanarahana ny voalaza ao amin'ny Filazantsara (Marka sy Lioka) sy ny Asan'ny Apostoly (Mar. 16.19; Lio. 24.51; Asa 1.2), nefa misy ny fiangonana izay misafidy ny andro Alahady manaraka an'io.

Ny tantaran'ny fankalazana ny Andro niakarana[hanova | hanova ny fango]

Ny fankalazana ny fetin'ny Fiakarana dia efa natao tany aloha elabe. I Eosebiosy dia hoatry ny niresaka an-kolaka ny amin'ny fanatanterahana io fankalazana io tamin'ny taonjato faha-4[1]. Tamin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-5, i Masindahy Aogostino dia nilaza fa efa hatramin'ireo Apostoly izany, ary niresaka ny amin'io fety io ho nankalazain'ny fiangonana rehetra hatramin'izay. I Masindahy Joany Krisostoma sy i Masindahy Gregory avy any Nisa, ao amin'ny Constitutio Apostolica dia niresaka im-betsaka ny amin'io fety io ao amin'ny asa-sorany. Ny Fivahinian'i Egeria (latina: Peregrinatio na Itinerarium Egeriae) dia miresaka ny amin'ny fiaretan-tory amin'io andro fety io sy ny amin'io fety io ihany koa. Tamin'ny voalohandohan'ny taonjato faha-5 dia mety nankalazaina miaraka amin'ny Paska na amin'ny Pentekosta ny Andro niakarana[2]. Misy ny mihevitra fa ilay didy faha-43n'ny Konsilin'i Elvira (na Konsily Elberitana, taona 300) izay nisian'ny ady hevitra maro, dia nanameloka ny fankalazana fety amin'ny adro faha-40 aorian'ny Paska sady tsy niraharaha ny fitandremana ny Pentekosta amin'ny faha-50 andro, izay midika fa ny fanao tamin'izany fotoana izany dia ny mankalaza ny Fiakarana miaraka amin'ny Pentekosta.

Ny fotoam-pankalazana[hanova | hanova ny fango]

Ny Andro niakarana dia ankalazaina amin'ny andro faha-40 aorian'ny Paska; fety miovaova daty sahala anin'ny Paska koa izy. Matetika dia tsy mitovy ny andro ankalazan'ny Fiangonana tandrefana (Katolika sy Protestanta) sy ny Fiangonana tatsinanana (Ortodoksa) io fety io. Tsy maintsy andro Alakamisy eo anelanelan'ny 30 Avrily sy 3 Jona izy ho an'ny Fiangonana tandrefana fa eo anelanelan'ny 13 sy 16 jona kosa ho an'ny Fiangonana ortodoksa.

Andro tsy fiasana nefa andraisan-karama ny Alakamisin'ny Fiakarana ho an'ny firenena sasantsasany. Manao izany ny firenena eoropeana tahaka an'i Alemaine, i Aotrisa, i Belzika, i Danemarka, i Failanda, i Frantsa, i Islanda, i Liktenstaina, i Loksamborga, i Monako, i Norvezy, i Holanda, i Soisa ary i Vatikana. Torak'izany koa ny firenana afrikana toa an'i Bene, i Borondy, i Borkina Faso, i Kotidivoara, i Madagasikara, i Namibia, i Senegaly, i Gabo ary i Togo. manao toy izany koa ireo firenena amerikana toa an'i Kolombia sy i Haity ny any Azie sy Oseania dia i Indonezia, i Vanoato ary i Oalisy sy Fotona. Ny firenena sasany toa an'i Italia, i Espaina, i Polonia, i Portogaly sy i Britaina Lehibe dia mankalaza ny Andro niakarana avin'ny Alahady manaraka ny Alakamisy[3].

Ny voalazan'ny Baiboly[hanova | hanova ny fango]

Tsy miresaka ny Fiakaran'i Jesosy tany an-danitra ny Evanjelin'i Matio izay nitovitovy fotoana nanoratana tamin'ny Evanjelin'i Lioka. Ny Evanjelin'i Marka sy ny Evanjelin'i Lioka sy ny Asan'ny Apostoly ary ny Evanjelin'i Joany no miresaka ny amin'ny Fiakaran'i Jesosy any an-danitra na any amin'ny Ray.

Ao amin'ny Evanjelin'i Marka[hanova | hanova ny fango]

Evanjely roa no miresaka ny niakaran'i Jesosy tany an-danitra, dia ny an'i Marka izay mametraka izany ho taorian'ny Fitsanganany ho velona. Niseho tamin'ireo mpianany i Jesosy ka naniraka azy hitory teny manerana izao tontolo izao, nanome azy ny fahefana hanao fahagagana amin'ny anarany. Taorian'ny niakaran'i Jesosy tany an-danitra dia lasa "nitory teny nanerana izao tontolo izao" ny mpianatra nefa tsy misy resaka ny amin'ny Pentekosta (Mar. 16.14-20).

Ao amin'ny Evanjelin'i Lioka sy ny Asan'ny Apostoly[hanova | hanova ny fango]

Ny tantaran'ny Fiakarana dia mamarana ny Evanjelin'i Lioka (Lio. 24.50-53) sady manomboka ny Asan'ny Apostoly (Asa. 1.3-12). Heverin'ny Kristiana araka ny lovatsofina fa olona iray ihany no nanoratra an'ireo lahatsoratra roa ireo, ka izany no nahatonga ny mpikaroka sasany hilaza fa boky iray ihany ireo boky ireo tany aloha[4]. Milaza i Daniel Margaret fa ny fanasarahana boky lavabe iray ho boky roa dia fanao tamin'ny andro taloha. Nefa tsy kisendrasendra, hoy izy, ny faritra ao amin'ny boky nanaovana ny fanasarahana: ireo boky roa ireo dia mifampitohy eo amin'ny Fiakarana izay "midika ho tampon'ny maha Tompo an'i Jesosy sy fanombohan'ny tsy maha eo azy"[4]. Nitantara in-droa an'ilay zava-nitranga ny mpanoratra mba "hisian'ny fivoasana roa sosona: ny Lio. 24.50-53 manao ny Fiakarana ho famaranana ny asan'i Jesosy, fa ny Asa 1.6-11 kosa manao izany ho fanokafana ny fotoan'ny fijoroana vavolombelona[4].

Ny tantaran'ny Fiakarana ao amin'ny Evanjelin'i Lioka, rehefa nahavita ny fitantarana ny fisehoan'i Jesosy taorian'ny nitsanganany tamin'ny maty, dia manamarika ny fahataperan'ny asan'i Jesosy tety an-tany. Amin'ny fomba tsara no anaovany izany famaranana izany izay arahin'ny tso-drano nataon'i Jesosy ho an'ireo mpianany faly manoloana ny fiaingany. Tsy avy amin'i Jesosy tenany izany fisarahana izany: izany dia vokatry ny asan'Andriamanitra, araka ny fampiasan'i Lioka matoanteny grika amin'ny fiendrika anoina[5].

Ao amin'ny Asan'ny Apostoly, ny mpino dia hoatry ny irery nefa "mitondra iraka"[5] ho tanterahina eo am-piandrasana ny fiverenan'i Jesosy izy ireo. Noho izany, ao amin'ny fitantaran'i Lioka an'i Jesosy nitsangan-ko velona, dia tsy nanao fahagagana i Jesosy, tsy araka ny fitantaran'i Joany (Joa. 21.4-6), izay fijoroana vavolombelona nataon'olona izay manatsoa-kevitra avy amin'ny anaran'i Jesosy[5].

Ao amin'ny Evanjelin'i Joany[hanova | hanova ny fango]

Raha ny Evanjelin'i Joany kosa dia hoatry ny manambara izany Fiakarana izany mialoha, tsy mankany an-danitra fa mankany amin'Andriamanitra, nefa tsy miresaka zavatra maro: tamin'ny fiaraha-misakafo farany tamin'ireo mpianany, dia nilaza matetitetika hoe: "Handeha mankany amin'ny Ray aho" i Jesosy[6]. Tamin'ny nisehoany tamin'i Maria Magdalena taorian'ny nitsanganany tamin'ny maty dia nampitandrina azy i Jesosy nanao hoe: "Aza mikasika ahy, fa mbola tsy niakatra nankany amin'ny Ray aho. Nefa mandehana ka tadiavo ny rahalahiko ary izao no teneno azy: "miakatra mankany amin'ny Raiko sy Rainareo aho, mankany amin'ny Andriamanitro sy Andriamanitrareo" "[3].

Daty fankalazana ny Fiakarana[hanova | hanova ny fango]

Datin’ny Fiakarana : Alakamisy sy Alahady, 2000–2020
Year Tandrefana Tatsinanana
2000 1 na 4 Jona 1 na 4 8 Jona
2001 24 na 27 Mey (itovizana)
2002 9 na 12 Mey 13 Jona
2003 29 Mey na 1 Jona 5 Jona
2004 20 na 23 Mey (itovizana)
2005 5 na 8 Mey 9 Jona
2006 25 na 28 Mey 1 Jona
2007 17 na 20 Mey (itovizana)
2008 1 na 4 Mey 5 Jona
2009 21 na 24 Mey 28 Mey
2010 13 na 16 Mey (itovizana)
2011 2 na 5 Jona (itovizana)
2012 17 na 20 Mey 24 Mey
2013 9 na 12 Mey 13 Jona
2014 29 Mey na 1 Jona (itovizana)
2015 14 na 17 Mey 21 Mey
2016 5 na 8 Mey 9 Jona
2017 25 na 25 Mey 25 (itovizana)
2018 10 na 13 Mey 17 Mey
2019 30 na Mey na 2 Jona 6 Jona
2020 21 na 24 Mey 28 Mey

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Tsiahy:[hanova | hanova ny fango]

  1. Michel Rouche, Les origines du christianisme, p. 149
  2. Philippe Rouillard, Les Fêtes chrétiennes en Occident, p. 98)
  3. 3,0 et 3,1 Philippe Rouillard, Fêtes chrétiennes en Occident, p. 99
  4. 4,0 4,1 et 4,2 Daniel Marguerat, Introduction au Nouveau Testament : son histoire, son écriture, sa théologie, éd. Labor et Fides/Le Monde de la Bible, 2008, p. 127,128, extrait en ligne [archive].
  5. 5,0 5,1 et 5,2 Daniel Marguerat, L’Aube du christianisme, éd. Bayard/Labor et Fides, 2008, p. 425-427
  6. Philippe Rouillard, Les fêtes chrétiennes , p. 99