Fiteny gbe

Avy amin'i Wikipedia
Hanketo: Fikarohana, karohy
Nuvola apps ksig.png
Mbola ambangovangony  amin'ny resaka fiteny ity lahatsoratra ity ary tokony hofenoina.

Azonao atao ny mandray anjara eto amin'ny Wikipedia amin'ny alàlan'ny fanitarana azy.
Jereo koa ny pejy Ahoana ny manao takelaka rehefa te-hijery hoe ahoana no fanaovana azy.

ny fiteny Gbe

Ny teny Gbe (API : [ɡ͡bè] dia vondrona teny Kwa any antsinanan'i Ghana sy any andrefan'i Nizeria.

Misy fiteny 20 eo ny isa ny fiteny mifototra amin'ny fiteny Gbe. Misy valo tapitrisa eo no isa ny olona miteny fiteny avy amin'ny teny Gbe. Ny fiteny eve no tena be mpiteny indrindra (3 tapitrisa ny olona miteny azy any Ghana sy any Togo), manaraka avy eo ny fiteny Fon (1,7 tapitrisa no miteny azy any Benin).

Anatin'ny ratsan'ny teny Kwa ny ankabiazan'ny teny gbe, ary avy amin'ny ratsambe ny ten'ny Niger-Kongo izy io. Ny teny mifatotra amin'ny Niger-Kongo [1]. Ny teny gbe be mpiteny dia ny fiteny aja, ny Fiteny eve, ny fiteny gen, ny fiteny fon, ny fiteny phla-phera Teny tônaly daholo ny ankabeazan'ny fiteny Gbe.

Fiteny[hanova | hanova ny fango]

Jeôgrafia ary demôgrafia[hanova | hanova ny fango]

Ny velarana ahitana fiteny gbe dia voasisin'ny renirano Volta (Ghana) ary ny renirano Weme (Benin). Ny laharam-pehintany faha henina na fahavalo no sisintany avaratry ny tontolo miteny gbe ary ny laharam-pehintany atsimo no sisintany atsimony. Ireo vondrom-piteny manodidina dia ny vondrom-piteny kwa (ankoatry ny sisintany atsinanana ary avaratra atsinanna, izay miteny yoruba), vondrom-iteny ga-danme , guang ary akan any andrefana, ary ny fiteny adele, aguna, akpafu, lolobi ary yoroba ary avaatra.

Efatra hatramin'ny 8 tapitrisa no isan'ny olona miteny gbe.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Boky anglisy[hanova | hanova ny fango]

  • Aboh, O. Enoch (2004) The Morphosyntax of Complement-Head Sequences (Clause Structure and Word Order Patterns in Kwa) New York etc.: Oxford University Press.
  • Amenumey, D.E.K. (2002) History of the Ewe. Retrieved May 11, 2005.
  • Ansre, Gilbert (1961) The Tonal Structure of Ewe. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
  • Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present, 207–213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
  • Blench, Roger (2006) Archaeology, Language, and the African Past. AltaMira Press.
  • Capo, Hounkpati B.C. (1981) 'Nasality in Gbe: A Synchronic Interpretation' Studies in African Linguistics, 12, 1, 1–43.
  • Capo, Hounkpati B.C. (1988) Renaissance du Gbe: Réflexions critiques et constructives sur L'EVE, le FON, le GEN, l'AJA, le GUN, etc. Hamburg: Helmut Buske Verlag.
  • Capo, Hounkpati B.C. (1991) A Comparative Phonology of Gbe, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
  • Cust, Robert Needham (1883) Modern Languages of Africa.
  • Duthie, A.S. & Vlaardingerbroek, R.K. (1981) Bibliography of Gbe - publications on and in the language Basel: Basler Afrika Bibliographien.
  • Gordon, Raymond G. Jr. (ed.) (2005) Ethnologue report for Gbe. (Ethnologue, 15th edition.) Retrieved May 11, 2005.
  • Greenberg, Joseph H. (1966) The Languages of Africa (2nd ed. with additions and corrections). Bloomington: Indiana University.
  • Greene, Sandra E. (2002) Sacred Sites: The Colonial Encounter. Bloomington, Indiana: Indiana University Press. ISBN 0-253-21517-X (online version)
  • Henrici, Ernst (1891) Lehrbuch der Ephe-Sprache (Ewe) Anlo-, Anecho- und Dahome-Mundart (mit Glossar und einer Karte der Sklavenküste). Stuttgart/Berlin: W. Spemann. (270 p.)
  • Labouret, Henir and Paul Rivet (1929) Le Royaume d'Arda et son Évangélisation au XVIIe siècle. Paris: Institut d'Ethnologie.
  • Lefebvre, Claire (1985) 'Relexification in creole genesis revisited: the case of Haitian Creole'. In Muysken & Smith (eds.) Substrate versus Universals in Creole Genesis. Amsterdam: John Benjamins.
  • Kluge, Angela (2000) ‘The Gbe language varieties of West Africa – a quantitative analysis of lexical and grammatical features’. [unpublished MA thesis, University of Wales, College of Cardiff].
  • Kluge, Angela (2005) ‘A synchronic lexical study of Gbe language varieties: The effects of different similarity judgment criteria’ Linguistic Discovery 3, 1, 22–53.
  • Kluge, Angela (2006) ‘Qualitative and quantitative analysis of grammatical features elicited among the Gbe language varieties of West Africa’ Journal of African Languages and Linguistics 27, 1, 53–86.
  • Pasch, Helma (1995) Kurzgrammatik des Ewe Köln: Köppe.
  • Stewart, John M. (1989) 'Kwa'. In: Bendor-Samuel & Hartell (eds.) The Niger-Congo languages. Lanham, MD: The University Press of America.
  • Westermann, Diedrich Hermann (1930) A Study of the Ewe Language London: Oxford University Press
  1. fiteny rehetra eo ampivoany sy any Andrefan'i Afrika sobsahariàna (subsaharian)